Katarzyna Żaczkiewicz: Donald Tusk chce osłabienia władzy prezydenta na rzecz premiera. Czy obecny układ między kancelarią premiera a Pałacem Prezydenckim naprawdę musi zostać zmieniony?
Bogusław Banaszak*: Tak. Trzeba wybrać wreszcie model sprawowania władzy: kanclerski, prezydencki lub parlamentarno-gabinetowy. Nie powinniśmy pozostawać pomiędzy.

Konsekwencją osłabienia roli prezydenta jest rezygnacja z wyborów bezpośrednich. Czy społeczeństwo może być kiedykolwiek w stanie zaakceptować takie zmiany?
Wątpię, żeby społeczeństwo chciało zaakceptować odebranie mu tej inicjatywy. Najwyższa frekwencja jest przecież właśnie w wyborach prezydenckich. W koncepcji przedstawionej przez premiera rola prezydenta sprowadzałaby się do pełnienia funkcji notariusza prac parlamentu. Z kolei mniejsze kompetencje w połączeniu z silnym mandatem wyborczym rodzą pokusę rozszerzenia uprawnień. Pod względem podziału władzy między rządem, parlamentem a prezydentem konstytucja jest źle napisana.

Z czego to wynika?
Nasza konstytucja była uchwalana po złych doświadczeniach z prezydenturą Lecha Wałęsy. Ale kiedy Aleksander Kwaśniewski, przewodniczący Zgromadzenia Narodowego, został prezydentem, zaczęto dodawać głowie państwa kompetencji. Dlatego do dziś konstytucja jest niespójna wewnętrznie. Na przykład nie ma żadnego mechanizmu, aby prezydenta zmusić do ratyfikacji traktatów i umów międzynarodowych. W efekcie politykę zagraniczną prowadzi rząd, ale prezydent może ją skutecznie blokować.

To może warto wprowadzić terminy podejmowania decyzji przez głowę państwa: na nominacje sędziowskie czy generalskie, ratyfikację traktatów międzypaństwowych.
Wiele organów nie ma określonych terminów. Sejm na przykład nie ma terminu na rozpatrzenie inicjatyw legislacyjnych. Prezydent może mieć zastrzeżenia do kandydatów na sędziów, więc nie powinno się go krępować, ustalając terminy podjęcia decyzji.

czytaj dalej