"Przygotowujemy w tej sprawie notę dyplomatyczną" - przyznaje DZIENNIKOWI prof. Wojciech Kowalski, pełnomocnik ds. restytucji dzieł sztuki.

Zdaniem wysokiego rangą polskiego dyplomaty odpowiedź Rosji będzie testem, czy rzeczywiście coś się zmieniło w naszych relacjach z Kremlem.

Większość obrazów, o które upomina się MSZ, do 1946 r. zdobiło sale gdańskiego Muzeum Miejskiego. Choć była to już część Polski, Armia Czerwona uznała je za obiekty "trofiejne" i zabrała do ZSRR. Wśród wywiezionych obrazów są takie arcydzieła, jak "Pejzaż leśny" Jana Breughela starszego czy "Ucieczka do Egiptu" Corneliusza van Poelenburga. MSZ wystąpiło także o zwrot "Matki Bożej z Dzieciątkiem" zw. Madonną Głogowską Łukasza Cranacha starszego, która od wieków zdobiła kolegiatę w Głogowie.

>>>Rosjanie nie wpuścili Sikorskiego na Kreml

"O te dzieła walczymy już od 5 lat. Mamy nadzieję, że wizyta Władimira Putina zwiększa szanse" - mówi Jacek Miler, dyrektor departamentu dziedzictwa narodowego w Ministerstwie Kultury.

A to tylko niewielka część polskich arydzieł znajdujących się dziś w Rosji. "Nie ma na świecie państwa, w którym znajdowałoby się więcej naszych obrazów, rzeźb, archiwaliów czy książek, niż właśnie Rosja" - tłumaczy Miler.

Wiele arcydzieł należących do naszego kraju zostało zagrabionych w okresie zaborów i w ramach konfiskaty przez Rosjan polskich majątków po powstaniach. Dziś tworzą trzon muzeów, bibliotek i archiwów w Rosji. O tę spuściznę upominać się już nie możemy: takie były postanowienia traktatu ryskiego z 1921 r.

Armia Czerwona wywoziła po II wojnie całe kolekcje muzealne, księgozbiory i archiwalia z terenów Polski. Najcenniejsze trafiały do trzech placówek: Ermitażu w Petersburgu oraz Muzeów Puszkina i Sztuki Zachodniej w Moskwie. Po 1989 r. nie udało się rewidynkować ani jednego z tych obiektów.

Dlaczego MSZ występuje akurat o obrazy z Muzeum Puszkina ?

"Kilka lat temu Duma ustanowiła zasady rewindykacji dzieł sztuki <niewiadomego pochodzenia>. Ale tylko Muzeum Puszkina na krótko opublikowało wtedy ich listę. Zanim została zdjęta z internetu, w ustawowym okresie 18 miesięcy zdążyliśmy wystosować formalne podanie. Z punktu widzenia rosyjskiego prawa nasze starania są w tym jednym przypadku zgodne z procedurami" - tłumaczy Jacek Miler.

W uzasadnieniu przygotowanym dla MSZ Ministerstwo Kultury wskazuje, że Rosjanie nie mieli prawa zabrać obrazów z Muzeum Gdańskiego, bo Wolne Miasto przed wybuchem wojny nie należało do Rzeszy.

"Mamy wiele opisanych polskich dzieł sztuki znajdujących się w Rosji. Jeśli dobrze nam pójdzie z obecną listą, będziemy walczyć dalej" - zapowiadają polscy dyplomaci.

Według naszych informacji problem zwrotu dzieł sztuki był poruszany przez przedstawicieli polskich i rosyjskich władz na marginesie uroczystości na Westerplatte. Sprawa ta miała być omawiana w trakcie wizyty za kilka dni w Krynicy rosyjskiego ministra kultury Aleksandra Awdiejewa, ale jego przyjazd został odwołany. Mimo to w przyszłym tygodniu w tej sprawie z ministrem kultury Bogdanem Zdrojewskim spotka się prof. Juliusz Chrościcki, przewodniczący narodowego komitetu historii sztuki PAN, Andrzej Załuski, b. ambasador Polski w Moskwie, oraz Mirosław Zeidler, były doradcy Sejmu i Senatu ws. rewindykacji dzieł sztuki.

czytaj dalej