"Za śmierć ilu Żydów są według pani odpowiedzialni Polacy?" - zapytała "Rzeczpospolita" dr Alinę Całą z Żydowskiego Instytut Historycznego. "W pewnym sensie za śmierć wszystkich 3 milionów" - odpowiedziała.

>>> To kłamsto - odpowiada Całej Piotr Zaremba

W wywiadzie dla gazety pracowniczka ŻIH stawia kontrowersyjną tezę. Twierdzi, że duchowni Kośćioła Katolickiego oraz endecy przygotowali Polaków do roli współorganizatorów zagłady. "Antysemityzm ekonomiczny był uzasadniany rasizmem, a antyjudaizm katolicki stał się rasistowski, pochwalający politykę Hitlera" - mówi Alina Cała.

"Obóz Narodowo-Radykalny wysunął projekty masowych deportacji, połączonych z żądaniem, żeby to Żydzi sfinansowali swoje wygnanie. Właśnie to zrobili hitlerowcy (...). Oenerowcy i klerykalni antysemici domagali się tworzenia otoczonych murem gett. Ich życzenie spełnili okupanci" - dodaje naukowiec.

"W niektórych podziemnych gazetach endeckich można znaleźć wręcz entuzjazm dla tego, że Niemcy <załatwiają za nas problem>. Było tylko jedno zmartwienie - co w przyszłości zrobić z tymi Żydami, którzy przeżyją" - twierdzi dr Cała. "Polak, który przed wojną by bombardowany kościelną i endecką agitacją antysemicką, musiał mieć rozterki, czy ratowanie Żydów jest moralne (...). Nie da się wymordować 3 milionów ludzi bez bierności społeczeństwa" - mówi Cała.