Zatrzymanych działaczy Solidarności już w pierwszych dniach stanu wojennego przewożono do ośrodków odosobnienia. Na podstawie zarządzeń ministra spraw wewnętrznych i ministra sprawiedliwości powołano około 50 takich ośrodków w całym kraju, między innymi w warszawskiej Białołęce, Gołdapi, Jaworzu, Łowiczu, Strzebielinku i Załężu. Działacze opozycji trafiali do obozów internowania w różnym stanie psychicznym. Oderwani od rodzin, przyjaciół, pracy, niepewni swojego losu łatwiej bądź trudniej odnajdywali się w nowej rzeczywistości.

Wielu z nich nie uzyskało zgody na widzenia z najbliższymi, a korespondencja i paczki były sprawdzane przez Służbę Bezpieczeństwa w celu usunięcia z nich niepożądanej treści lub zawartości. Niekiedy były to dziwne ingerencje, jak na przykład ta, o której wspominał Zbigniew Kamiński, internowany w Mielęcinie: z listu pisanego przez jego kolegę funkcjonariusze SB wykreślili cytaty ze Starego Testamentu, które ów zamieścił, pozostałą treść pozostawili niezmienioną. Dla wielu osadzonych wsparciem byli koledzy z celi, z którymi wspólnie starali się zorganizować znośne życie. Zakaz posiadania książki, zegarka, igły czy noża był szczególnie dotkliwy. Zwłaszcza brak tego ostatniego, bowiem jedynym dozwolonym sztućcem była łyżka. Jak po latach wspominają niektórzy z internowanych, zwłaszcza ci, którzy przebywali dłużej w ośrodkach odosobnienia, najbardziej doskwierała im izolacja od społeczeństwa i potworna nuda.

PRZESŁUCHANIA I BRAK KONTAKTU

Do uciążliwych należały też przesłuchania, podczas których funkcjonariusze SB usiłowali przekonać internowanych, że nie mają żadnych praw. Przesłuchania oraz rewizje w celach służyły zastraszeniu więźniów i wydobyciu od nich informacji na temat innych działaczy opozycji. Aby to osiągnąć, służby próbowały skłócić osadzonych bądź wykorzystać istniejące między nimi antagonizmy. W więzieniach i aresztach, w których zostali umieszczeni internowani, zdarzało się nierzadko, że więźniowie polityczni byli osadzani w celach z więźniami kryminalnymi. W takiej sytuacji internowani wykorzystywali każdą okazję, by skontaktować się ze sobą. Przekute otwory wzdłuż rur centralnego ogrzewania umożliwiające przekazywanie listów oraz rozmowy między celami należały do najpopularniejszych form kontaktu między osadzonymi. "Chabeta", czyli pudełko po zapałkach spuszczane na nitce przez okno z piętra na parter, służyła do kolportowania wierszy i piosenek antykomunistycznych. Opuszczenie "chabety" poprzedzone było odpowiednim stuknięciem w ścianę bądź podłogę, lecz mimo to "klawiszom" często udawało się przejąć przesyłkę. Jednym z kluczowych miejsc w ośrodkach był tzw. spacerniak, czyli wydzielone miejsce na wolnym powietrzu. To tutaj osadzeni mieli możliwość widzieć się wzajemnie oraz dowiedzieć się, kto jeszcze został zatrzymany. Wobec praktyki osadzania więźniów politycznych z kryminalnymi w zasadzie jedynie spacery dawały szansę kontaktu z kolegami z opozycji. Dość szybko jednak internowani otrzymali pozwolenie, nawet ci przebywający na oddziałach dla internowanych w więzieniach i aresztach, na otwarcie cel w ciągu dnia. Prowadzone dzięki temu życie towarzyskie i różnoraka twórczość były urozmaiceniem obezwładniającej nudy.

p