Jest to znamienne w wypadku twórcy idei IV RP. Dla Matyi pojęcie owo w latach 90. oznaczało przemiany instytucjonalne mające usprawnić funkcjonowanie państwa. Takich zmian nie przeprowadzono i Polsce nadal doskwiera słabość władzy. W tej sprawie Gowin zgadza się z Matyją, jednak jego ocenę kondycji dzisiejszej Polski uważa za zbyt krytyczną.

p

Jarosław Gowin*:

Matyja znowu formułuje diagnozy i recepty wyprzedzające swój czas

Jak pisał Hegel, sowa Minerwy wylatuje o zmierzchu - mądrość przychodzi po czasie, drogą utorowaną przez doświadczenie. Lektura tomu publicystyki Rafała Matyi "Państwo, czyli kłopot" dowodzi, że mądrość możliwa jest także o brzasku: może trafnie chwytać sedno nadchodzących problemów, ujmować bieżące wydarzenia we właściwych proporcjach, porządkować chaos codziennej walki politycznej, a czasami nawet inspirować słuszne decyzje. Matyja, jako publicysta i naukowiec, a także ekspert doradzający rządom Suchockiej i Buzka, już na początku lat 90. zdefiniował główny problem postkomunistycznej Polski, stawiając pytanie o model, według którego ma być budowane państwo, o jego ustrój, zakres działań oraz konstytucyjne podstawy i mechanizmy zapewniające mu sprawność.

Obserwując czy uczestnicząc w wydarzeniach, które wykuwały zrąb niepodległego państwa, Matyja z narastającym - jak sądzę, przesadnym - pesymizmem sporządzał bilans błędów i zaniechań elit politycznych, z uporem aktualizował też katalog zadań i szans. Główną słabość kolejnych ekip postsolidarnościowych upatrywał w lekceważeniu znaczenia spraw ustrojowych spychanych na bok przez spory światopoglądowe, walki o rząd dusz i - jeszcze bardziej zaciekłe - konflikty o stanowiska i rady nadzorcze. Matyja starał się przy tym zwalczać "kompleks papugi", bezrefleksyjne powielanie rozwiązań sprawdzonych na Zachodzie. Wiele z nich sprawdzało się również w polskich warunkach, ale nie mogły zastąpić kompleksowego programu opartego na narodowej tradycji i dostosowanego do polskich realiów.