Raport "(Nie)widoczna przemoc. Zachowania przemocowe wobec osób z doświadczeniem migracji, w tym uchodźstwa" przedstawiono w poniedziałek podczas konferencji w Warszawie.
Przemoc wobec większości cudzoziemców w Polsce
W raporcie Fundacji Ocalenie omówiono wyniki badania, które miało na celu rozpoznanie charakteru i skali zachowań przemocowych doświadczanych przez cudzoziemców mieszkających w Polsce.
Z raportu wynika, że ponad połowa cudzoziemców doświadczyła w Polsce zachowań przemocowych w ciągu 6 miesięcy poprzedzających badanie. 46 proc. respondentów doświadczyło więcej niż jednego rodzaju przemocy. 25,8 proc. badanych doświadcza przemocy kilka razy w roku.
Zastępczyni RPO: Mówiąc klasykiem, słowo wraca kamieniem
Zastępczyni rzeczniczki praw obywatelskich Anna Błaszczak-Banasiak zwróciła uwagę, że to pokazuje, co dzieje się w polskiej debacie publicznej, która często opiera się na języku dehumanizacji i normalizacji agresji wobec migrantów.
Polska debata publiczna przekłada się na to, co dzieje się na ulicy. Mówiąc językiem klasyka: słowo wraca kamieniem – powiedziała Błaszczak-Banasiak.
Wskazała, że nie chodzi wyłącznie o obraźliwe odzywki, ale też o przedstawianie cudzoziemców jako masy, która stanowi zagrożenie.
Jesteśmy w przededniu kampanii wyborczej, która wszystko na to wskazuje, również może opierać się na tych wątkach antymigranckich, antyuchodźczych, antyukraińskich, a to bez wątpienia – i to jasno pokazują dane – eskaluje przemoc na ulicy – zauważyła zastępczyni RPO.
Polska bezpiecznym krajem "mimo wszystko"
Z badania wynika jednocześnie, że 72,5 proc. osób czuje się w Polsce bezpiecznie.
Autor raportu Mateusz Jeżowski zaznaczył jednak, że badane osoby przyjechały do Polski z takich miejsc jak Afganistan, czy Białoruś, dlatego ich oczekiwania mogą być zaniżone.
Mając na względzie swoje wcześniejsze doświadczenia, (badane osoby) powiedziały nam, że mimo wszystko Polska jest dla nich krajem bezpiecznym – dodał.
Pomysł Centrum Integracji Cudzoziemców zniszczony
Z kolei członkini zarządu Fundacji Ocalenie Marianna Wartecka zwróciła uwagę, że w Polsce brakuje punktów wsparcia dla cudzoziemców, gdzie mogliby się dowiedzieć o swoich prawach, uzyskać pomoc językową, ale też znaleźć informacje o ofertach pracy.
Jakiś pomysł na te rozwiązania systemowe był i on się nazywał Centrum Integracji Cudzoziemców, ale spektakularnie został zniszczony podczas kampanii prezydenckiej – zaznaczyła Wartecka.
Zaapelowała, by reagować na przypadki agresji, ale też nie poddawać się dezinformacji i manipulacji w przestrzeni publicznej.
Z badania wynika, że spośród wszystkich osób, które doświadczyły zachowań przemocowych, 61 proc. uważa, że były one motywowane uprzedzeniami narodowościowymi, a 15 proc. – uprzedzeniami etnicznymi lub rasowymi. Niecałe 7 proc. uważa, że motywy przemocy były związane z ich religią.
"To jest Polska, musisz mówić po polsku"
45 proc. badanych spotkało się z nieprzyjemnymi komentarzami lub wyzwiskami pod swoim adresem.
W raporcie podkreślono, że do przemocy werbalnej dochodziło najczęściej w miejscach publicznych, takich jak ulica, środki komunikacji czy sklepy.
W raporcie czytamy, jak jeden z badanych opowiadał: "Pewnego dnia spacerowaliśmy z przyjaciółmi po parku. Jakiś Polak, który ćwiczył naprzeciwko nas, zatrzymał się i zaczął nas słownie obrażać".
W stosunku do badanych pojawiały się też komunikaty kwestionujące prawo do obecności osób badanych w Polsce. Często doświadczanym przykładem przemocy werbalnej było także wykluczenie językowe. Jedna z badanych usłyszała w sklepie: To jest Polska, musisz mówić po polsku.
Co trzecia osoba doświadczyła poniżającego traktowania, przejawiającego się nie tyle w przemocy werbalnej, co w przedmiotowym traktowaniu, okazywaniu wyższości czy wykorzystywaniu zależności od innych osób. Zdarzenia te miały miejsce zarówno w sytuacjach zawodowych, jak i osobistych. Poniżanie szczególnie często miało miejsce w relacjach zawodowych czy w sytuacjach związanych z wynajmowaniem mieszkania.
Przemocy ekonomicznej polegającej na niewypłaceniu wynagrodzenia przez pracodawcę, opóźnieniu w wypłacie wynagrodzenia lub nieprzestrzeganiu kodeksu pracy doświadczyło 24,2 proc. badanych cudzoziemców.
Z kolei 34,4 proc. doświadczyło osobiście obraźliwych komentarzy w internecie.
Co ósma osoba badana spotkała się z przemocą fizyczną. Były to pojedyncze akty, takie jak uderzenie, popchnięcie, oplucie czy usiłowanie zerwania hidżabu.
Jak zauważono w raporcie, kilkadziesiąt badanych osób zgłosiło, że spotykają się z przemocowymi zachowaniami ze strony innych cudzoziemców w Polsce. Najczęściej powtarzają się napięcia między osobami z Ukrainy a rosyjskojęzycznymi migrantami z Białorusi i Rosji.
Do udziału w badaniu zaproszono wszystkie osoby, które korzystały ze wsparcia Fundacji Ocalenie w latach 2019–2026. Do analizy włączono 988 kompletnie wypełnionych ankiet. Była ona dostępna od maja do sierpnia 2026 r.
Autorzy raportu zaznaczyli jednocześnie, że badanie nie jest reprezentatywne statystycznie dla całej populacji cudzoziemców mieszkających w Polsce. Respondenci w większości mieszkali w Warszawie, dwie trzecie z nich to kobiety.
Badani pochodzą z ponad 70 krajów, w tym dwie trzecie z Ukrainy i Białorusi. Wśród respondentów i respondentek spoza Europy najwięcej osób pochodzi z Afganistanu, Iranu, Tadżykistanu i Indii.
Dziennikarz, redaktor i korektor z wieloletnim stażem.