- przekazał PAP historyk, redaktor tomu Piotr Długołęcki z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych.
- dodał.
Historyk zaznaczył też, że udokumentowane w tomie działania pozwalają na postawienie tezy, że "polscy urzędnicy i dyplomaci zorganizowali jedną z największych akcji pomocy Żydom przeprowadzonych przez służby dyplomatyczne jakiegokolwiek kraju w czasie II wojny światowej". W rezultacie publikowane archiwalia ukazują systemowość i masowy charakter pomocowych zabiegów polskiej służby dyplomatyczno-konsularnej, podejmowanych we wszystkich fazach wojny.
- zaznaczył Długołęcki. Łącznie w publikacji znalazło się ich 554.
Świadectwa mordu
Pierwsza grupa to dokumenty informujące o zagładzie Żydów, które zawierają dramatyczne, wstrząsające świadectwa trwającego mordu. To m.in. pismo ministra spraw wewnętrznych z lipca 1942 r. do członka Rady Narodowej w sprawie sytuacji ludności żydowskiej w okupowanej Polsce (z załącznikami), w których to załącznikach opisano eksterminację Żydów w obozie w Chełmnie nad Nerem. Badacze szacują, że w obozie tym (SS-Sonderkommando Kulmhof) Niemcy zamordowali 170-200 tys. osób.
- wymienił redaktor tomu.
- dodał Długołęcki.
Pomoc Żydom
Odnosząc się do pytania o formę pomocy Żydom ze strony polskiego rządu i dyplomacji, historyk z PISM wyróżnił kilka jej rodzajów - przede wszystkim działalność stricte pomocową, informacyjno-propagandową oraz prawną. "Najwięcej zainteresowania wzbudza oczywiście bardzo specyficzny rodzaj pomocy, jakim było fałszowanie czy pozyskiwanie niezbędnej dokumentacji" - zwrócił uwagę, dodając, że w tym aspekcie trzeba wyróżnić trzy zasadnicze obszary. - zaznaczył historyk.
Działania stricte pomocowe kierowano do ludności w okupowanym kraju - była to np. wysyłka prawdziwych i fałszywych dokumentów, ale też lekarstw, żywności, pieniędzy, oraz do uchodźców w krajach neutralnych lub alianckich. "Niebagatelny wysiłek związany był z ewakuacją zagrożonych osób, przez podejmowanie prób uzyskania wiz lub zgody krajów neutralnych na przyjęcie uchodźców" - dodał Długołęcki.
W ramach prowadzonej działalności informacyjno-propagandowej przedstawiciele polskiego rządu wystosowali szereg not i apeli kierowanych bezpośrednio do władz państw alianckich, prowadzili liczne rozmowy ze swoimi odpowiednikami z innych krajów. Do tej formy działalności należały również publiczne przemówienia, wywiady radiowe i prasowe, inspirowane publikacje, jak też edycje zbiorów dokumentów, relacje, fotografie czy broszury. - zaznaczył.
Z kolei działalność prawna polegała m.in. na zgromadzeniu odpowiedniego materiału dowodowego w celu ukarania zbrodniarzy wojennych poprzez zbieranie przez placówki wszelkich informacji o Zagładzie pozyskiwanych od naocznych świadków, którym udało się uciec z terenów okupowanych.
Antysemityzm
Ekspert zwrócił też uwagę, że w zasadzie w całym okresie wojny działaniom polskim towarzyszyły oskarżenia o antysemityzm, brak tolerancji i dyskryminowanie ludności żydowskiej w przekazywaniu pomocy. Zarzuty wysuwano zarówno wobec polityków, jak i niektórych ambasadorów, posłów i konsulów. Wiele z nich dotyczyło sytuacji w polskich jednostkach wojskowych, w Armii Polskiej we Francji, Armii Polskiej w Związku Sowieckim i na Bliskim Wschodzie oraz w Polskich Siłach Zbrojnych w Wielkiej Brytanii. Władze polskie przeciwdziałały oskarżeniom, starając się wskazywać na bezzasadność części zarzutów, powołując komisje wojskowe do spraw zbadania zachowań antysemickich, wydawały także odpowiednie instrukcje i rozkazy, które miały przeciwdziałać przejawom antysemityzmu.
- wyjaśnił badacz.
Odnosząc się do pytania PAP o opinię o polskim antysemityzmie i o tym, że Polacy w czasie wojny nie tylko nie pomagali Żydom, ale ich krzywdzili, historyk zwrócił uwagę, że kwestia historii stosunków polsko-żydowskich jest tematem wywołującym emocjonalne dyskusje, które daleko wykraczają poza sferę badań naukowych. dodał.
- przypomniał Długołęcki, dodając przy tym, że celem przygotowanego przez niego tomu źródeł było poszerzenie dotychczasowej perspektywy i udokumentowanie specyficznego fragmentu działalności rządu RP na uchodźstwie poprzez skoncentrowanie się na służbie dyplomatyczno-konsularnej czy pomocy realizowanej przez przedstawicielstwa Ministerstwa Pracy i Pomocy Społecznej.
- podsumował Piotr Długołęcki.
Shoah
Zagłada Żydów, określana też jako Holokaust, Shoah lub Szoa, dokonana w latach II wojny światowej przez niemiecką III Rzeszę i wspierana w różnym stopniu przez uzależnione od niej państwa sojusznicze, była największym masowym ludobójstwem w dziejach ludzkości. Badacze Holokaustu przyjmują, że w ramach operacji określanej jako tzw. ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej zamordowano prawie sześć milionów Żydów; jedna piąta z nich zginęła w Auschwitz.
