Po uruchomieniu budzącego emocje rejestru sprawców przestępstw seksualnych resort sprawiedliwości, autor koncepcji, zamierza podwyższyć sankcje za molestowanie i gwałcenie małoletnich poniżej 15. roku życia. Projekt zmian w kodeksie karnym, do którego dotarł DGP, jest już gotowy. – – mówił niedawno minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro. – – zaznaczał.
W praktyce dla sprawców oznacza to nie tylko jeszcze dłuższą izolację, lecz także brak perspektyw na przedterminowe zwolnienie. Najsurowiej zostaną potraktowani pedofile, którzy wykorzystują seksualnie, w tym gwałcą, dzieci poniżej siódmego roku życia. Będą mogli trafić do więzienia nawet na 20 lat.
Przestępcom molestującym bez stosowanie przemocy nieco starszych, ale wciąż małoletnich (poniżej 15. roku życia), ma grozić do 15 lat pozbawienia wolności. Obecnie sądy mogą skazać takich sprawców na maksymalnie 12 lat.
– – uważa Monika Horna-Cieślak, adwokat z Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę. Podkreśla też, że do tej pory sądy raczej łagodnie traktowały przestępców, wymierzając im najczęściej kary w dolnych granicach, czyli do dwóch lat więzienia.
– – mówi mec. Horna-Cieślak.
Wielu psychologów i terapeutów podkreśla, że z punktu widzenia krzywdzonych osób właśnie w tym, a nie w wymiarze sankcji, tkwi problem. – – mówi dr Filip Szumski, seksuolog i prawnik z UAM.
Zero tolerancji dla przestępców
Surowsza kara będzie grozić nie tylko pedofilowi, lecz także 17-latkowi, który zaczął współżyć ze swoją niespełna 15-letnią dziewczyną.
Propozycja zaostrzenia kar za przestępstwa seksualne wobec małoletnich znalazła się w projekcie dużej nowelizacji kodeksu karnego, nad którą kończy prace Ministerstwo Sprawiedliwości. Już w czerwcu szef resortu Zbigniew Ziobro zapowiadał, że chce, aby winni byli traktowani zgodnie z zasadą zero tolerancji. –– przekonywał Ziobro.
20 lat za zbrodnię
Zmiany w kodeksie karnym, do których dotarł DGP, wcielają te założenia w życie. Podczas gdy obecnie art. 200 k.k. par. 1 przewiduje sankcję od dwóch do 12 lat więzienia za obcowanie płciowe z małoletnim do 15. roku życia, po reformie górna granica kary przesunie się do 15 lat. Pojawi się też nowy typ przestępstwa – wykorzystywanie seksualne dziecka poniżej 7. roku życia. Wobec sprawcy takiej zbrodni sąd będzie mógł orzec karę pozbawienia wolności od trzech do 20 lat.
– – tłumaczy dr Maciej Bocheński, adwokat i kryminolog z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Pojemny przepis
Przepis dotyczący wykorzystywania seksualnego dzieci jest bardzo pojemny i obejmuje nie tylko czyny osób zaburzonych czy molestowanie w rodzinie, lecz także aktywność seksualną między 17-letnim czy 18-letnim chłopakiem i jego niespełna 15-letnią dziewczyną (w rozumieniu prawa karnego – małoletnią).
– – wyjaśnia dr Bocheński. – – mówi dr Bocheński.
Z jego badań wynika, że przypadki, w których w grę wchodzi aktywność seksualna między (prawie) rówieśnikami, to niemal jedna trzecia wszystkich spraw wykorzystywania seksualnego. Często stanowią one spory problem dla sądów, bo do stosunków seksualnych dochodzi za obopólną zgodą partnerów i żadnemu z nich nie dzieje się krzywda. Najczęściej kończy się na najniższej karze (dwóch lat więzienia). Do nowelizacji procedury karnej z 2015 r. sądy mogły jeszcze orzec warunkowe zawieszenie jej wykonania.
Bez niuansów
Nie ma natomiast szczegółowych badań dotyczących sankcji wymierzanych rzeczywiście groźnym sprawcom. Oficjalne statystyki dotyczące skazań nie uwzględniają niuansów związanych z niewspółmierną wagą przestępstw z art. 200 par. 1 k.k. Faktem jest, że od ponad dekady zapada niewiele ponad 600 wyroków rocznie, a kary nakładane przez sądy w zdecydowanej większości oscylują wokół dolnej granicy zagrożenia. Na 604 sprawy sądowe odnotowane w 2016 r. 552 przestępców usłyszało właśnie wyrok dwóch lat pozbawienia wolności, z czego 246 z zawieszeniem wykonania. We wcześniejszych latach zawiasów było jeszcze więcej, bo też możliwości ich stosowania były szersze. – – mówi mec. Monika Horna-Cieślak z Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę.
Prawnicy i terapeuci zgadzają się, że nieuchronność kary dla przestępcy jest kluczowa, choć trudno o niej mówić, kiedy wiele przypadków molestowania czy zgwałceń nie jest zgłaszanych organom ścigania. Za to o ile filozofia karania pozostaje przedmiotem sporów wśród praktyków, o tyle kolejne rządy Platformy Obywatelskiej i PiS solidarnie obierały kurs na ochronę społeczeństwa poprzez długoletnią izolację przestępców seksualnych (przynajmniej na poziomie samych przepisów). Coraz mniej wkładano wysiłków w próby oddziaływania na zachowanie sprawców poprzez pracę kliniczną i zabiegi resocjalizacyjne, aby skoncentrować się na poddaniu ich kontroli po odbyciu kary. Temu służą choćby rejestr sprawców oraz mapy zagrożenia przestępczością na tle seksualnym wprowadzone ustawą z 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 862).
– – przekonuje dr Bocheński. Nie wspominając już o tym, że kolejnym propozycjom zaostrzania przepisów karnych nie towarzyszą zmiany systemowe, które zagwarantowałyby najmłodszym ofiarom i ich rodzinom specjalistyczną pomocą psychologiczną, medyczną i prawną.
