Całe rzesze uchodźców uciekały z okupowanej Europy, przez Władywostok, do Japonii, w tym z okupowanej Polski na Wileńszczyznę. Ale Litwa została w sierpniu 1940 r. anektowana przez ZSRR. Ludzie uciekali więc zarówno przed Niemcami, jak i przed Rosjanami, gdyż władze ZSRR kazały przebywającym na zajętych przez Armię Czerwoną terenach przyjmować radzieckie obywatelstwo - mówi dr Barbasiewicz z Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Gwarancje od Romera
Uchodźcy, w tym Żydzi, przybywali do Władywostoku z wizami tranzytowymi od japońskiego konsula w Kownie, Chiune Sugihary. W pewnym momencie japoński rząd zaczął mieć wątpliwości, czy dobrze robi, wpuszczając tysiące osób posiadających jedynie certyfikaty podróży.
- c - mówi politolożka i orientalistka. -.
Kolejną sprawą były wizy do państw docelowych. - - wskazuje ekspertka.
Kiedy Japończycy szykowali się do wojny na Pacyfiku, w październiku 1941 r. zlikwidowali polską placówkę w Tokio, ale pozwolili na przeniesienie jej do Szanghaju, będącego wówczas pod japońską okupacją. Tam Tadeusz Romer został ambasadorem misji specjalnej.
- - mówi Barbasiewicz.
"Żydzi z Szanghaju"
Kolejną ważną kwestią było uznanie obywatelstwa. - - wskazuje ekspertka.
- - opowiada rozmówczyni PAP. Dzięki temu osoby te mogły otrzymywać dalszą pomoc finansową - głównie od organizacji żydowskich, ale również polscy Żydzi jako obywatele Polski w Szanghaju dostawali wszelkie wsparcie konsularne od Romera.
- - tłumaczy.
Księga Szanghajska
Księga Szanghajska, czyli polska księga konsularna, w której zostali spisani wszyscy Polacy, przebywający wtedy w Szanghaju, zawiera setki nazwisk osób, którym udało się pomóc. - - precyzuje Barbasiewicz.
Zaznacza, że w procesie ewakuacji "widoczna jest działalność polskiego rządu, który orientował się, co się dzieje w Europie i jak bardzo judaizm jest zagrożony". - - zaznacza rozmówczyni PAP. -.
Według Barbasiewicz Romer nie tylko rzetelnie wypełniał obowiązki dyplomatyczne, ale swoimi pomysłami i inteligencją działał ponad normy. - - .
