Skargi wniosły w 2022 r. cztery stowarzyszenia sędziowskie, w tym MEDEL, którego członkiem jest polskie stowarzyszenie "Iustitia".
Skargi sędziów
Zakwestionowały one decyzję państw członkowskich w Radzie UE zatwierdzającą polski KPO. W planie tym uzależniono wypłatę środków z funduszu odbudowy od spełnienia tzw. super kamieni milowych dotyczących naprawy sądownictwa. Stowarzyszenia sędziowskie uznały, że warunki postawione Polsce były niewystarczające i niezgodne z unijnym prawem.
W 2024 r. Sąd UE (niższa instancja Trybunału Sprawiedliwości UE) odrzucił skargi sędziów, uznając je za niedopuszczalne. Stwierdził, że decyzja o zatwierdzeniu polskiego KPO ma charakter warunkowości budżetowej i nie dotyczy bezpośrednio ani sędziów, członków tych stowarzyszeń, ani stowarzyszeń działających we własnym imieniu.
Stowarzyszenia sędziowskie zdecydowały się jednak wnieść apelację. W uzasadnieniu podkreśliły, że chociaż sytuacja w Polsce poprawiła się po wyborach w 2023 roku, sędziowie - jak to ujęli - „objęci bezprawnymi sankcjami przez poprzedni reżim” nadal nie zostali zrehabilitowani. Według nich postanowienie Sądu UE postawiło pytanie o zasadę odmowy legitymacji procesowej.
Uchylenie wyroku TSUE?
W wydanej opinii rzeczniczka generalna TSUE zaproponowała uchylenie postanowienia Sądu UE i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy.
W ocenie Ćapety stowarzyszenia reprezentujące sędziów mają legitymację procesową do wniesienia we własnym imieniu skarg o stwierdzenie nieważności decyzji państw członkowskich w celu zakwestionowania jednego z kamieni milowych. Według niej Sąd UE popełnił błąd, uznając, że te kamienie milowe nie dotyczą bezpośrednio polskich sędziów objętych decyzjami dyscyplinarnymi.
Ćapeta przyznała jednak rację Sądowi UE, że podnoszony w skardze niewystarczający charakter reform wymaganych od Polski nie wpływa bezpośrednio na sytuację prawną polskich sędziów w ujęciu ogólnym ani na sytuację sędziów w innych państwach. Argumenty przytoczone w tym zakresie nie były wystarczające do wykazania bezpośredniego związku między kwestionowanym kamieniem milowym a konkretną zmianą ich sytuacji prawnej – uznała rzeczniczka generalna.
Opinia rzecznika
Opinia rzecznika generalnego nie wiąże TSUE. Zadanie rzeczników generalnych polega na przedkładaniu Trybunałowi propozycji rozstrzygnięć prawnych, które sędziowie mogą uwzględnić lub odrzucić, przy czym w większości spraw przyjmują argumentację rzeczników.
