Tegoroczna edycja roju Leonidów zapowiada się wyjątkowo obiecująco dla obserwatorów nocnego nieba w Polsce. W przeciwieństwie do wielu innych zjawisk astronomicznych, tym razem natura usuwa z drogi największą przeszkodę, czyli nadmierny blask naszego naturalnego satelity. W dniu maksimum Księżyc osiąga zaledwie pierwszą kwadrę i chowa się za horyzontem na długo przed kulminacją roju – w Warszawie znika z nieboskłonu już około godziny 22:58. Oznacza to, że po północy niebo pogrąży się w głębokiej ciemności, pozwalając dostrzec nawet najsłabsze rozbłyski, które w innych latach ginęły w księżycowej poświacie.
Za ten coroczny podniebny spektakl odpowiada kometa okresowa 55P/Tempel-Tuttle, która okrąża Słońce raz na około 33 lata. Podczas swoich podróży przez wewnętrzny Układ Słoneczny obiekt ten zostawia za sobą gęste smugi pyłu i drobnych okruchów skalnych. Gdy nasza planeta przecina tę orbitę, kosmiczne drobiny wpadają w ziemską atmosferę i ulegają spaleniu. Leonidy wyróżniają się na tle innych popularnych rojów niesamowitą dynamiką – uderzają w atmosferę z zawrotną prędkością przekraczającą 70 kilometrów na sekundę. Tak ogromna energia kinetyczna sprawia, że meteory te nie tylko błyskawicznie przecinają firmament, ale również zostawiają za sobą długie, wyraźne i niezwykle jasne smugi jonizacyjne.
Noc Leonidów. Kiedy spojrzeć w niebo?
Międzynarodowa Organizacja Meteorowa wskazuje, że ścisły szczyt aktywności roju nastąpi dokładnie o godzinie 00:45 czasu polskiego, tuż po północy z wtorku na środę. Jednak osoby nastawione na pobicie własnych rekordów obserwacyjnych powinny zaplanować czuwanie na późniejsze godziny nocne. Najlepsze okno czasowe otwiera się między godziną 2:00 a 6:00 nad ranem. W tym przedziale czasowym radiant roju – czyli pozorny punkt na sferze niebieskiej zlokalizowany w gwiazdozbiorze Lwa, z którego zdają się wybiegać wszystkie meteory – wznosi się najwyżej nad horyzont. Przy bezchmurnej pogodzie uważny obserwator wypatrzy w tym czasie nawet kilkadziesiąt "spadających gwiazd" na godzinę.
Aby w pełni docenić urok tego zjawiska, trzeba odpowiednio zaplanować miejsce i sposób obserwacji. Podstawowym warunkiem sukcesu jest ucieczka poza granice miast, gdzie sztuczne oświetlenie skutecznie tłumi blask gwiazd. Najlepsze rezultaty przynosi wybór otwartej przestrzeni, która zapewnia szeroką, niezasłoniętą panoramę na wschodnią część nieba. Astronomowie podkreślają, że w przypadku Leonidów zaawansowany sprzęt optyczny zupełnie się nie sprawdza. Teleskopy oraz lornetki drastycznie zawężają pole widzenia, przez co obserwator traci większość przelotów. Zjawisko to należy podziwiać wyłącznie gołym okiem, dając wzrokowi kilkanaście minut na pełną adaptację do ciemności.
Listopadowa aura wymaga jednak solidnego przygotowania logistycznego. Nocne temperatury o tej porze roku szybko spadają poniżej zera, dlatego absolutną podstawą ekwipunku jest ciepła, wielowarstwowa odzież, czapka oraz rękawice. Ponieważ obserwacje wymagają cierpliwości i długiego wpatrywania się w górę, warto zabrać ze sobą rozkładany leżak, karimatę lub gruby koc, które odizolują ciało od zimnego podłoża i odciążą mięśnie karku.
Jak fotografować spadające gwiazdy?
Dla osób chcących uwiecznić kosmiczny deszcz na fotografiach nadchodząca noc również stanowi doskonałą okazję, choć wymaga precyzyjnych ustawień sprzętu. Fotograf powinien wyposażyć się w aparat z możliwością manualnej kontroli parametrów, stabilny statyw oraz jasny, szerokokątny obiektyw, który obejmie jak największy wycinek nieboskłonu. Ze względu na ekstremalną prędkość Leonidów najlepiej sprawdzają się krótkie serie naświetlania, dzięki którym rejestrowane ślady zachowują ostrość i nie ulegają nadmiernemu rozmyciu. Przed rozpoczęciem sesji należy ręcznie ustawić ostrość na nieskończoność i bezwzględnie wyłączyć funkcję automatycznej redukcji szumów, która mogłaby zinterpretować szybkie błyski meteorów jako błędy matrycy i usunąć je ze zdjęcia. Reszta zależy już wyłącznie od pogody, cierpliwości oraz odrobiny szczęścia.
Olga Skórko, dziennikarka, redaktorka, wydawczyni Dziennik.pl. Studiowała edukację medialną i dziennikarstwo na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Z marką INFOR związana od 2019 r. Pracę rozpoczynała w serwisie Dziennik zajmując się głównie poszukiwaniem i opisywaniem wiadomości z kraju i świata. Wcześniej współpracowała m.in. z Radiem ZET. Aktualnie wydawca serwisu Dziennik.pl.