Stefan Żeromski powtarzał klasy i nie zdał matury. Jak został wybitnym pisarzem?

Stefan Żeromski to jeden z najważniejszych polskich pisarzy, którego książki do dziś są lekturami szkolnymi. Mało kto pamięta jednak, że jego własna edukacja nie przebiegała pomyślnie. W kieleckim gimnazjum spędził aż 12 lat, trzykrotnie powtarzał klasę i nie zdał matury. Miał za to niezwykłą pasję do czytania, talent literacki i ogromną ciekawość świata.

Historia szkolnych trudności autora „Syzyfowych prac” pokazuje, że problemy z nauką nie muszą przekreślać przyszłych osiągnięć. Żeromski, który zmagał się z niepowodzeniami w szkole, wyrósł na cenionego twórcę, a jego dzieła weszły do kanonu polskiej literatury. Jego biografia może być również punktem wyjścia do rozmowy o tym, jak oceny i szkolne wyniki mają się do rzeczywistych zdolności ucznia.

Trzykrotnie powtarzał klasę. W gimnazjum spędził 12 lat

Stefan Żeromski urodził się 14 października 1864 r. w Strawczynie koło Kielc. W dzieciństwie uczęszczał do szkoły elementarnej w Psarach, a następnie rozpoczął naukę w kieleckim gimnazjum. Trafił tam jako dziesięciolatek, w 1874 r. Szkoła miała dziewięcioletni tok nauczania, jednak przyszły pisarz spędził w jej murach aż 12 lat. Trzykrotnie powtarzał klasy na różnych etapach edukacji.

Niepowodzenia szkolne miały różne przyczyny. Żeromski miał trudności z niektórymi przedmiotami, a szczególnie z matematyką. W 1886 r. ukończył gimnazjum, ale nie zdał egzaminu maturalnego właśnie z tego przedmiotu. Nie zdecydował się na powtarzanie ósmej klasy i ponowne podejście do matury. Zamiast tego wyjechał do Warszawy, gdzie rozpoczął studia w Instytucie Weterynarii.

Nie miał matury, ale czytał setki książek

Trudności z nauką w gimnazjum nie oznaczały, że Żeromski nie interesował się wiedzą. Wręcz przeciwnie. Już jako uczeń z ogromnym zaangażowaniem czytał książki i prasę, rozwijał zainteresowania literackie oraz historyczne. Wraz z kolegami uczestniczył w tajnych spotkaniach samokształceniowych, podczas których poznawali polską literaturę i historię. Była to odpowiedź na rusyfikacyjną politykę władz zaborczych, która obejmowała również nauczanie języka polskiego w języku rosyjskim.

Według ustaleń badaczy, w ciągu ostatnich czterech lat nauki w gimnazjum Żeromski przeczytał 256 książek. Po wyjeździe do Warszawy potrafił przeczytać podobną liczbę publikacji w ciągu jednego roku. Jego zainteresowania nie ograniczały się do szkolnego programu. Prowadził również dzienniki, w których zapisywał przemyślenia, opisywał przeczytane utwory i własne próby literackie.

Szkolne doświadczenia wykorzystał w „Syzyfowych pracach”

Własne przeżycia z gimnazjum stały się później inspiracją do napisania „Syzyfowych prac”. Powieść, opublikowana w 1897 r., przedstawia życie uczniów w rosyjskiej szkole poddanej silnej rusyfikacji. Jej bohaterowie mierzą się z presją nauczycieli, szkolnymi niepowodzeniami i poszukiwaniem własnej tożsamości.

Żeromski dobrze znał realia, które opisał. Sam doświadczył trudności związanych z nauką w zaborze rosyjskim, a jego szkolne lata były również okresem nawiązywania przyjaźni i rozwijania zainteresowań. Wśród jego gimnazjalnych kolegów znaleźli się młodzi ludzie, z którymi łączyła go pasja do książek, polskiej historii i działalności samokształceniowej.

W powieści Żeromski pokazał, że szkoła może być nie tylko miejscem zdobywania wiedzy, ale także przestrzenią kształtowania charakteru i światopoglądu. To właśnie doświadczenia z tego okresu nadają utworowi szczególną wiarygodność.

Nie ukończył studiów, ale został wybitnym pisarzem

Po niezdanej maturze Żeromski rozpoczął w 1886 r. studia weterynaryjne w Warszawie. Była to jedna z niewielu dostępnych mu dróg dalszego kształcenia bez świadectwa dojrzałości. Studiów jednak nie ukończył. Po dwóch latach musiał je przerwać z powodu trudności finansowych. Utrzymywał się m.in. z pracy korepetytora i nauczyciela domowego, a zdobyte doświadczenia z różnych środowisk społecznych znalazły później odzwierciedlenie w jego twórczości.

Z czasem coraz więcej czasu poświęcał pisaniu. Współpracował z czasopismami, a w 1892 r. wyjechał do Rapperswilu w Szwajcarii, gdzie pracował jako bibliotekarz w Muzeum Narodowym Polskim. W kolejnych latach publikował opowiadania i powieści, zdobywając uznanie czytelników.

Do jego najważniejszych dzieł należą „Ludzie bezdomni”, „Popioły”, „Przedwiośnie” i „Syzyfowe prace”. W 1922 r. został nominowany do Literackiej Nagrody Nobla.

Czy szkolne oceny mówią wszystko o zdolnościach ucznia?

Biografia Żeromskiego jest przykładem drogi, która nie mieści się w typowym wyobrażeniu o szkolnym sukcesie. Uczeń, który trzykrotnie powtarzał klasę i nie uzyskał matury, stał się jednym z najważniejszych twórców polskiej literatury. Nie oznacza to oczywiście, że szkolne trudności zawsze zapowiadają późniejsze osiągnięcia. Pokazuje jednak, że oceny i wyniki egzaminów nie opisują w pełni potencjału młodego człowieka.

Żeromski miał wyraźne zainteresowania i umiejętności, które rozwijał poza obowiązkowym programem nauczania. Jego zamiłowanie do literatury, systematyczne czytanie i samodzielna praca nad tekstami pomogły mu zbudować warsztat pisarski. Jego historia przypomina, że zdolności ucznia mogą ujawniać się w różnych obszarach, a trudności w jednym przedmiocie nie muszą oznaczać braku talentu.

Źródła: Muzeum Historii Kielc, Nowa Panorama Literatury Polskiej, dzieje.pl oraz Zintegrowana Platforma Edukacyjna.