Obława augustowska jest największą zbrodnią komunistyczną dokonaną na Polakach po II wojnie światowej. Nazywana jest również "małym Katyniem".
Nawet 2 tys. ofiar?
77 lat temu, 12 lipca 1945 r., oddziały NKWD i Smiersz rozpoczęły na Suwalszczyźnie operację, w której zginęło co najmniej 592 działaczy podziemia niepodległościowego. Operacja nazwana została obławą augustowską. Obecnie mówi się nawet o ok. 2 tys. ofiar.
Wciąż nie wiadomo, gdzie są groby ofiar. W ramach śledztwa IPN biegli z zakresu kartografii, którzy analizowali powojenne zdjęcia lotnicze, wskazali ponad 60 miejsc na Białorusi - większość w okolicach miejscowości Kalety, które mogą być jamami grobowymi.
Szczątki Wacława Sobolewskiego
Szczątki Wacława Sobolewskiego zostały odnalezione w trakcie prac ekshumacyjnych prowadzonych przez IPN w październiku 2019 r. w okolicach miejscowości Osowy Grąd w powiecie augustowskim.
Uroczystości pogrzebowe rozpoczęły się mszą pogrzebową w Bazylice Mniejszej w Augustowie. Potem kondukt pogrzebowy przeszedł ulicami miasta na cmentarz, gdzie trumnę ze szczątkami złożono w grobie wojennym.
Symboliczna uroczystość
Obecny na uroczystości wiceminister edukacji narodowej Dariusz Piontkowski powiedział, że to uroczystość symboliczna. – powiedział Piontkowski.
Dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku Piotr Kardela powiedział, że jedna z hipotez dotycząca miejsca, gdzie mogą spoczywać pozostałe ofiary obławy mówi o terenie tuż za pasem granicznym Polski i Białorusi w miejscowości Kalety. Dodał jednak, że od wielu lat nie ma możliwości zbadania tej hipotezy, tym bardziej w obecnej sytuacji politycznej w Europie.
– dodał Kardela.
Kim był Wacław Sobolewski?
Wnuczka poległego żołnierza Jolanta Radziewicz powiedziała podczas uroczystości, że to, co się wydarzyło, było spełnieniem marzeń jej nieżyjącej babci, żony Wacława Sobolewskiego.
– wspominała przy grobie Radziewicz.
Wacław Sobolewski urodził się 12 sierpnia 1916 r. we wsi Topiłówka w pow. augustowskim. W 1932 r. został przyjęty do Podoficerskiej Szkoły Piechoty dla Małoletnich w Śremie, po ukończeniu której został skierowany do 78 pp. w Baranowiczach. Podczas wojny obronnej 1939 r. walczył w obronie Warszawy. Po kapitulacji dostał się do niewoli, z której zbiegł.
W 1941 r. wstąpił do Związku Walki Zbrojnej. W czerwcu 1942 r. zagrożony aresztowaniem zorganizował oddział partyzancki i zamieszkał we wsi Kamienna Nowa w pow. sokólskim. Zatrzymany tam przez Sowietów zginął zastrzelony podczas próby ucieczki z grupy Polaków aresztowanych i konwojowanych w ramach obławy augustowskiej.
Śledztwo w sprawie obławy
Białostocki oddział Instytutu Pamięci Narodowej od lat prowadzi śledztwo w sprawie obławy. Dotyczy ono zbrodni komunistycznej przeciwko ludzkości. Przyjęto w nim, że w lipcu 1945 r., w nieustalonym dotychczas miejscu, zginęło około 600 osób, zatrzymanych w powiatach augustowskim, suwalskim i sokólskim. Zatrzymali ich żołnierze sowieckiego Kontrwywiadu Wojskowego Smiersz III Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej przy współudziale funkcjonariuszy polskich organów Bezpieczeństwa Publicznego, MO oraz żołnierzy I Armii Wojska Polskiego.
Od kilkudziesięciu lat o wyjaśnienie zbrodni zabiegają również Obywatelski Komitet Poszukiwań Ofiar Mieszkańców Suwalszczyzny Zaginionych w lipcu 1945 r. oraz Związek Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej, a także wielu historyków.
Autor: Jacek Buraczewski
