Polskie lasy przeżywają obecnie absolutny najazd miłośników grzybobrania. Setki osób codziennie wyruszają na leśne szlaki, a internet pęka w szwach od zdjęć koszyków wypełnionych leśnymi skarbami po same brzegi. Mamy pełnię sezonu, a specjaliści zgodnie przyznają, że tegoroczne warunki wprost rozpieszczają zbieraczy. Pamiętaj jednak, że leśna wyprawa to nie tylko relaks, ale też wyzwania, które wymagają wiedzy i ostrożności.
Gdzie szukać leśnych skarbów? Najlepsze regiony
Gdzie najlepiej skierować swoje kroki, aby zaliczyć udane zbiory? Doskonałe informacje napływają z wielu zakątków kraju. Wysyp grzybów wyraźnie widzą mieszkańcy południowej Polski oraz okolic Poznania. Znakomite zbiory notują także spacerowicze w województwie świętokrzyskim, na podkarpackich szlakach oraz w lasach na Mazurach.
Grzyboznawca Wiesław Kamiński nie kryje optymizmu i wprost zaznacza w rozmowie z portalem o2.pl: Z pustym koszykiem raczej nigdy się nie wróci. Ekspert relacjonuje, że lasy w Świętokrzyskiem sypnęły wspaniałymi borowikami, podczas gdy na Mazurach królują przede wszystkim kurki i koźlarze.
Jeśli planujesz wyprawę na przełomie lipca i sierpnia, wybierz lasy górskie i podgórskie. Zazwyczaj panują tam nieco niższe temperatury i znacznie wyższa wilgotność, co grzyby wręcz uwielbiają. Zaglądaj również regularnie do zacienionych lasów mieszanych oraz na tereny sosnowe. Leśna ściółka kryje teraz prawdziwe bogactwo. Spacerując między drzewami, masz ogromną szansę na znalezienie fantastycznych gatunków:
- Borowiki szlachetne (prawdziwki) – najchętniej rosną pod świerkami, sosnami i majestatycznymi bukami.
- Kurki – uwielbiają wilgotne, mszysto-zielone lasy iglaste i mieszane.
- Koźlarze i maślaki – rosną gęsto w bliskim sąsiedztwie brzóz, osik i w młodych sosnowych młodnikach.
Wiesław Kamiński zaznacza, że aktualna pogoda stworzyła niemal wymarzone warunki dla rozwoju grzybni. Ziemia wchłonęła odpowiednią dawkę deszczu, dlatego wilgoci w lasach zupełnie nie brakuje. Pogoda jest super. Co chwilę padało, przestawało i znowu padało – podkreśla grzyboznawca. Do pełni szczęścia brakuje jedynie odrobinę cieplejszych nocy. Utrzymanie temperatur w okolicach 15 stopni Celsjusza zagwarantuje dalszy, doskonały rozwój całego sezonu.
Ciemna strona spacerów. Inwazja kleszczy
Niestety, leśne eldorado ma również swoją mroczniejszą stronę. Lasy masowo opanowały kleszcze, a problem ten dramatycznie narasta z każdym kolejnym rokiem. Jeden z gdańskich grzybiarzy opisywał niedawno sytuację, w której z lasu przyniósł raptem sześć grzybów i aż siedem kleszczy wczepionych w ciało.
Grzyboznawca Kamiński potwierdza ten niepokojący trend. Pajęczaków pojawia się na szlakach coraz więcej, dlatego spacerowicze muszą zachować pełną czujność. Ekspert radzi, aby bezwzględnie stosować skuteczne środki odstraszające owady, a wszystkie zauważone kleszcze usuwać z ciała najszybciej, jak to możliwe. Główną winę za taką sytuację ponosi postępujące ocieplenie klimatu. Te małe pajęczaki zdobywają wciąż nowe terytoria, pojawiając się nawet w niższych partiach Tatr, gdzie dawniej należały do absolutnej rzadkości. Dlatego przed wyjściem w teren ubierz się odpowiednio, weź dobry repelent, a po powrocie dokładnie obejrzyj całe swoje ciało.
Żelazne reguły. Jak uniknąć błędu przy zbieraniu grzybów?
Państwowa Inspekcja Sanitarna i Główny Inspektorat Sanitarny co roku przypominają najważniejsze zasady bezpieczeństwa. Polacy uwielbiają leśne skarby za ich wyjątkowy smak, jednak obok jadalnych pyszności rosną gatunki śmiertelnie niebezpieczne. Błąd może kosztować życie. Zjedzenie trującego okazu niesie za sobą tragiczne konsekwencje, dlatego w lesie kieruj się żelaznymi regułami:
- Zbieraj tylko to, co znasz. Do koszyka wrzucaj wyłącznie te okazy, co do których masz stuprocentową pewność. Wspieraj się profesjonalnymi atlasami i dobrymi stronami internetowymi.
- Unikaj maluchów. Wybieraj tylko grzyby wyrośnięte i dobrze wykształcone. Młode owocniki nie rozwinęły jeszcze cech gatunkowych, co bardzo często prowadzi do dramatycznych pomyłek.
- Jeśli dopiero zaczynasz, zbieraj wyłącznie grzyby rurkowe (posiadające „gąbkę” pod kapeluszem). W tej grupie nie znajdziesz grzybów śmiertelnie trujących, co drastycznie obniża ryzyko błędu.
- Nie wierz w ludowe mity. Odrzuć błędne metody sprawdzania toksyczności. Ciemnienie srebrnej łyżeczki czy zabarwienie cebuli w garnku to bzdury. Omijaj też mit gorzkiego smaku – śmiertelnie niebezpieczny muchomor zielonawy (sromotnikowy) ma bardzo przyjemny, wręcz słodkawy smak.
- Tylko przewiewne kosze. Zawsze używaj wiklinowych koszyków. Plastikowe siatki i foliowe reklamówki powodują błyskawiczne zaparzanie się grzybów, co drastycznie przyspiesza ich psucie.
- Nie zbieraj grzybów rosnących przy fabrykach, na skrajach ruchliwych dróg czy w okolicach wysypisk śmieci. Grzyby działają niczym gąbka i z łatwością wchłaniają szkodliwe metale ciężkie.
- Nie niszcz i nie depcz grzybów niejadalnych i trujących. Mnóstwo z nich podlega ścisłej ochronie i stanowi niezwykle ważny element leśnego ekosystemu.
- Kiedy brakuje ci pewności, odwiedź najbliższą stację sanitarno-epidemiologiczną. Grzyboznawcy pracujący w Sanepidzie (na przykład w Wojewódzkiej Stacji w Łodzi) posiadają ogromną wiedzę i całkowicie bezpłatnie ocenią twoje zbiory. Nigdy nie ryzykuj w ciemno. Nawet najbardziej doświadczeni zbieracze potrafią się pomylić.
Kto kategorycznie nie powinien jeść grzybów?
Zanim radośnie wrzucisz swoje zbiory na rozgrzaną patelnię, musisz poznać kilka kluczowych faktów o ich spożywaniu. Grzyby mocno obciążają układ trawienny i stanowią potrawę wyjątkowo ciężkostrawną. Właśnie z tego powodu absolutnie nie podawaj ich małym dzieciom, osobom w podeszłym wieku oraz pacjentom, którzy cierpią na choroby układu pokarmowego.
Unikaj jedzenia grzybów w olbrzymich ilościach i nigdy nie jedz ich na surowo, ponieważ wywołasz u siebie bolesne zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Zawsze poddawaj je obróbce termicznej – solidnie ugotuj lub usmaż. Potrawy spożywaj na świeżo i nie przechowuj ich zbyt długo, nawet w lodówce. W starych grzybowych daniach bardzo szybko powstają szkodliwe toksyny. Uważaj również na alkohol. Niektóre gatunki (na przykład czernidlak pospolity czy borowik ponury) wchodzą w groźne interakcje z trunkami, wywołując silne zatrucia organizmu.
Co zrobić, gdy po posiłku poczujesz się źle? Jeśli wystąpią u ciebie bóle brzucha, nudności, skurcze mięśni, biegunka lub podwyższona temperatura, niezwłocznie wywołaj wymioty i pędź prosto do lekarza. Przy zatruciu muchomorem sromotnikowym często następuje zdradliwa, chwilowa poprawa samopoczucia, po której stan chorego gwałtownie się pogarsza. Szybka pomoc medyczna autentycznie ratuje wtedy życie.
Potężny leśny biznes
Leśne zbiory stanowią nie tylko wspaniałe hobby, ale też gigantyczny sektor naszej gospodarki. Lasy Państwowe regularnie badają skalę tego zjawiska, a liczby dosłownie przyprawiają o zawrót głowy. Każdego roku do koszyków Polaków trafia astronomiczne 100 tysięcy ton grzybów. Bezpośrednia wartość rynkowa tych zbiorów osiąga poziom 700 milionów złotych. Z kolei cała "dzika gospodarka", która uwzględnia również zbiory malin, jagód, jeżyn, żurawiny oraz ziół, wyceniana jest na potężne 5 miliardów złotych. Leśnicy szacują, że jedna aktywna, zbierająca polska rodzina potrafi w trakcie zaledwie jednego sezonu wynieść z lasu nawet 30 kilogramów leśnych skarbów.
Jeżeli planujesz sprzedawać swoje okazy na placach handlowych lub targowiskach, musisz przestrzegać rygorystycznego prawa. Legalna sprzedaż wymaga posiadania specjalnego atestu, który wydaje grzyboznawca lub klasyfikator. Taki dokument precyzyjnie określa wielkość badanej partii, jej przynależność gatunkową oraz szczegółowe cechy organoleptyczne. Jako klient – zawsze proś sprzedawcę o okazanie tego atestu i nigdy nie opieraj swoich zakupów wyłącznie na ślepym zaufaniu do handlarza.
Leśna apteka
Wyprawa do lasu przynosi ogromne korzyści dla ludzkiego ciała i umysłu. Aktywność fizyczna pośród drzew fantastycznie poprawia samopoczucie. Podczas ruchu twój organizm wydziela endorfiny, czyli słynne "hormony szczęścia". Z kolei zieleń roślin i błękit nieba skutecznie obniżają poziom stresu, redukują napięcie, zwalniają puls i normalizują ciśnienie krwi.
Drzewa wykonują potężną pracę dla naszego zdrowia. Błyskawicznie pochłaniają substancje toksyczne (dwutlenek węgla, dwutlenek siarki, metale ciężkie), a jednocześnie emitują prozdrowotne fitoncydy. Te niesamowite związki chemiczne skutecznie hamują rozwój bakterii i grzybów, wykazując działanie mocno antyseptyczne. Co ciekawe, sosny potrafią wytwarzać substancje zwalczające nawet prątki gruźlicy. Drzewa takie jak sosna, brzoza czy jałowiec tworzą wokół siebie strefę całkowicie wolną od bakterii w promieniu od trzech do pięciu metrów. Spacerując po lesie, oddychasz więc powietrzem krystalicznie czystym i zdrowym. Dodaj do tego satysfakcję ze znalezienia pełnego koszyka pysznych borowików i perspektywę ugotowania wspaniałej kolacji – i zyskujesz gotowy przepis na idealny letnio-jesienny dzień.
Olga Skórko, dziennikarka, redaktorka, wydawczyni Dziennik.pl. Studiowała edukację medialną i dziennikarstwo na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Z marką INFOR związana od 2019 r. Pracę rozpoczynała w serwisie Dziennik zajmując się głównie poszukiwaniem i opisywaniem wiadomości z kraju i świata. Wcześniej współpracowała m.in. z Radiem ZET. Aktualnie wydawca serwisu Dziennik.pl.