Funkcje Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości zostaną wreszcie rozdzielone? Jest projekt nowej ustawy

O przyjęciu projektu ustawy i przekazaniu go ministrowi sprawiedliwości poinformowała we wtorek PAP zastępczyni przewodniczącego Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury prof. UWr dr hab. Karolina Kremens.

Propozycja całkiem nowej ustawy

W przekazanej przez nią informacji prasowej autorzy dokumentu podkreślili, że projekt nie zakłada nowelizacji obowiązujących przepisów, lecz jest propozycją całkiem nowej ustawy, która miałaby odpolitycznić prokuraturę, wzmocnić niezależność prokuratorów prowadzących konkretne sprawy i uprościć strukturę instytucji.

Nowe przepisy modyfikują sposób, w jaki prokuratura byłaby zarządzana, kto i jak podejmowałby decyzje w konkretnych sprawach oraz jak ma wyglądać kariera zawodowa prokuratora.

Rozdzielenie funkcji Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości

Wśród najważniejszych zmian autorzy wymienili rozdzielenie funkcji Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości, co określili "rozdzieleniem polityki od prokuratury na stałe". Zgodnie z projektem Prokurator Generalny ma być wybierany przez Sejm za zgodą Senatu, w jawnym i apolitycznym trybie, wzorowanym na procedurze wyboru Rzecznika Praw Obywatelskich.

Projekt zakłada także zwiększenie niezależności prokuratora prowadzącego postępowanie, znosząc dotychczasowy model nadzoru, w którym przełożeni z wyższych szczebli mogą ingerować w sprawy prowadzone przez prokuratorów niższego szczebla. W intencji autorów projektu ma to ograniczyć ryzyko nieuzasadnionego odbierania spraw i nacisków na ich sposób prowadzenia.

Likwidacja prokuratur regionalnych

Zmianie, według nowych przepisów, miałaby ulec również struktura organizacyjna prokuratury. Autorzy projektu zaproponowali likwidację prokuratur regionalnych, pozostawiając trzy pozostałe szczeble - Prokuraturę Generalną, prokuratury okręgowe i prokuratury rejonowe. Jednocześnie projekt przewiduje wprowadzenie jednolitego statusu prokuratora i wynagradzanie jego pracy w zależności od stażu pracy i charakteru wykonywanych zadań, a nie - jak dotąd – od szczebla jednostki, w której pełni służbę.

Projekt przewiduje też rozdzielenie odpowiedzialności służbowej, dyscyplinarnej i karnej prokuratorów oraz niezależne sądownictwo dyscyplinarne działające w dwóch instancjach. Wprowadza również nowe zasady dotyczące naboru, awansu, delegowania oraz okresowej oceny pracy prokuratorów.

Autorzy projektu nowej ustawy podkreślili w informacji prasowej, że zaproponowane zmiany są ze sobą ściśle powiązane.

"Bez wzmocnienia niezależności prokuratorów samo odpolitycznienie stanowiska Prokuratora Generalnego nie wystarczy. Bez uproszczenia struktury i jednolitego statusu prokuratora zniesienie nadzoru z wyższych szczebli byłoby niepełne. A ograniczenie tradycyjnych mechanizmów kontroli musi iść w parze z nowym, jasnym systemem odpowiedzialności zawodowej, tak, aby prokuratorzy nadal odpowiadali za swoje decyzje, ale na przejrzystych zasadach" – wskazali.

Obowiązujące przepisy z ustawy z 1985 roku

Członkowie komisji przypomnieli, że prokuratura działa dziś w oparciu o zasady, które pochodzą jeszcze z ustawy uchwalonej w 1985 roku, a jej struktura organizacyjna nie zmieniła się od ponad 35 lat. Wskazali, że obecnie obowiązująca ustawa z 2016 roku formalnie zastąpiła starsze przepisy, ale w praktyce nie wprowadziła nowego modelu funkcjonowania prokuratury – przede wszystkim dlatego, że ponownie połączyła stanowiska Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego.

"To oddaliło Polskę od standardów niezależności prokuratury przyjętych w innych krajach demokratycznych. Punktowe poprawki nie usunęłyby tego problemu – potrzebna była całościowa przebudowa" – uzasadniono. Jak zaznaczono, przekazanie projektu Ministerstwu Sprawiedliwości otwiera kolejny etap prac nad przepisami dotyczącymi prokuratury.

Komisja Kodyfikacyjna Ustroju Sądownictwa i Prokuratury

Komisja Kodyfikacyjna Ustroju Sądownictwa i Prokuratury została powołana w marcu 2024 r. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów. Jest jednym z czterech działających przy Ministrze Sprawiedliwości zespołów kodyfikacyjnych, których zadaniem jest przygotowywanie założeń i ogólnych kierunków zmian w przepisach prawa oraz opracowywanie projektów aktów normatywnych o podstawowym znaczeniu.

Komisji przewodniczy prof. UAM dr hab. Marcin Walasik (sędzia), jego zastępczynią jest prof. UWr dr hab. Karolina Kremens. Członkami komisją są: Bohdan Bieniek (sędzia SN), dr Maciej Czajka (sędzia), prof. UŚ dr hab. Katarzyna Gajda-Roszczynialska (sędzia), dr Michał Gabriel-Węglowski (prokurator), dr Jarosław Matras (sędzia SN), dr Michał Mistygacz (prokurator), Jarosław Onyszczuk (prokurator), dr Małgorzata Szeroczyńska (prokurator), prof. dr hab. Piotr Tuleja (sędzia TK w stanie spoczynku), dr hab. Bartosz Wołodkiewicz (radca prawny), dr Tomasz Zalasiński (radca prawny), Bartłomiej Przymusiński (sędzia), dr Michał Jabłoński (adwokat), prof. dr hab. Michał Romanowski (adwokat).