W najbliższy wtorek 10 sierpnia miną cztery miesiące od katastrofy pod Smoleńskiem i tego dnia SLD zwołuje wiec w obronie świeckości państwa. Krzyż przed Pałacem Prezydenckim stoi nadal, choć zgodne z porozumieniem kurii warszawskiej, harcerzy i Kancelarii Prezydenta od ubiegłego wtorku miał być w kościele św. Anny.

PAP: - Trwa spór o krzyż przed Pałacem Prezydenckim, wydaje się, że wszyscy mają rację. Jako filozof, religioznawca, obywatel kraju, jak by Pan określił zjawisko, z jakim mamy do czynienia przed Pałacem Prezydenckim na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie?

Prof. Zbigniew Mikołejko: - Nie wszyscy mają rację. Oczywiście spór jest podstawą wszelkiego życia społecznego, ale spór, który się ostatecznie rozstrzyga consensusem. Nie przyznawajmy w tym sporze wszystkim racji, bo ulegniemy politykom, którzy chcą nam wmówić, że podstawą życia społecznego jest jedność. Jako człowiek już doświadczony pamiętam, że parę rzeczy budowaliśmy pod hasłami jedności narodu, i nie bardzo nam to wychodziło. Ujednolicenie, unifikacja powoduje zamazywanie tożsamości. Różnice powinny istnieć i mogą się manifestować. Jednak to, co się dzieje na Krakowskim Przedmieściu, jest przekroczeniem granic nie tylko co do różnicy poglądów czy też odmiennych postaw, ale i w wielu innych sferach.

PAP: - Jakich? Proszę je określić.

Prof. Mikołejko: - Przekroczono choćby granice języka, jaki towarzyszy tym wydarzeniom. Chodzi o język werbalny i język gestów. Teatr histeryczny wskazuje na przerysowanie napięcia; wywołuje wrażenie, że nie mamy do czynienia z różnicą stanowisk, zmaganiem się stron dyskursu publicznego, lecz z działaniem wrogich sił, spiskiem, totalnym zagrożeniem. Mówienie, że prezydent Komorowski swoją wypowiedzią, iż trzeba krzyż przenieść w odpowiednie godne miejsce, wywołał splot tych napięć, jest krzywdzącym nieporozumieniem. Tak naprawdę była to normalna odpowiedź na zadane mu pytanie. Każdy udzieliłby takiej odpowiedzi. Niestety, wypowiedź ta została wykorzystana po to, żeby można było eskalować napięcie, przerysować sytuację ponad granicę rozsądku i przyzwoitości.

PAP: - Vox populi, vox Dei - mówią posłowie PiS, zadowoleni, że nie doszło do skutku przeniesienie krzyża.

Prof. Mikołejko: - Na Krakowskim Przedmieściu nie mamy do czynienia z populusem, z ludem. Lud liczy trochę więcej niż te parę setek rozemocjonowanych pań i panów, które - stymulowane przez jedną partię - zjawiły się tam, by odegrać pewien spektakl. Niestety, ten spektakl, w moim odczuciu, jest zakwestionowaniem legalności władzy, legalności wyborów. Tak więc to było antyludowe wystąpienie, bo jednak demos, populus, czyli lud, wypowiedział się po prostu w wolnych wyborach - bo to jest podstawowy język demokracji.

PAP: - Ale wśród tych ludzi, gromadzących się wokół krzyża, są tacy, którzy przyszli tam ze szlachetnych pobudek, z dobrymi intencjami, nieświadomi tego, że są, czy mogą być, instrumentalnie wykorzystani do gry politycznej.

Prof. Mikołejko: - A jednak doszło tam do przekroczenia granic ekspresji emocji. Niezależnie od tego, czy "pracują" emocje szlachetne, czy nieszlachetne, są to emocje, a więc nie "pracuje" wtedy roztropność, rozsądek, rozumna ocena sytuacji. No chyba, że się jest posłanką Szczypińską, która z kręgu rozmodlonych osób chłodno i skrupulatnie nadawała relację przez telefon, co wszyscy widzieliśmy w telewizji. Ten krzyż jest ponadto swoistym ekranem, na który rzutowane są sprzeczne ze sobą sensy, nacechowane ogromną emocją. Z jednej strony pomysły polityczne, z drugiej emocje głęboko pobożnych ludzi, którym się wydaje, że dzieje się krzywda krzyżowi. Myślę, że nie wszyscy rozumieją całe to wydarzenie i sądzą, że prowadzą wojnę o krzyż, podczas gdy tak naprawdę jest to wojowanie krzyżem. Na dodatek ten krzyż nie został wyświęcony, nie jest to krzyż wiary.

PAP: - Ale jest symbolem i religijnym, i narodowym.

Prof. Mikołejko: - Narody nowoczesne, nowożytne, gdy chciały podkreślić, upamiętnić ważne: wzniosłe bądź tragiczne chwile swej historii nie odwoływały się raczej do symbolu chrześcijaństwa. Prusacy postawili pomnik Wielkiego Elektora i Bramę Brandenburską, Francuzi - Panteon i Łuk Triumfalny, Włosi - Victoriano. A co się działo w Polsce? Byliśmy w niewoli trzech chrześcijańskich narodów i państw: protestanckich Prus, prawosławnej Rosji i katolickiej Austrii. W warunkach niewoli, aby zaznaczyć swoje przeżycia i ważne zdarzenia, żeby zebrać się wokół czegoś, nie mogąc sięgnąć po symbole narodowe, sięgaliśmy po krzyż. Obecnie zatem, na mocy jakiegoś atawizmu czy paradoksu, gdyż dzieje się to w czasach demokracji i wolności, sięga się po symbol, który z religijnego przemienił się w narodowy w warunkach zniewolenia. Zresztą wtedy, w II połowie XIX wieku, powstało też hasło Polak-katolik, które przecież wcześniej nie istniało. Współcześnie używa się więc - co zadziwiające - języka z czasów niewoli.