Historia - Ludzie

Autorytet i wzór do naśladowania czy zazdrosny kolaborant? Dla wielu osób Władysław Bartoszewski nadal pozostaje postacią co najmniej kontrowersyjną.

Równo 90 lat temu, 9 kwietnia 1927 w Turynie, przyszedł ma świat Jacek Rafał Karpiński, inżynier elektronik i informatyk, żołnierz Szarych Szeregów - człowiek, który mógł zapewnić Polsce czołową pozycję w światowej informatyce.

Było kilka powodów rozbudowanego kultu Świerczewskiego w PRL. Cała jego kariera opierała się na służbie władzy sowieckiej i Armii Czerwonej – mówi dr Mariusz Patelski z Uniwersytetu Opolskiego. 28 marca 1947 r. w zamachu pod Baligrodem zginął jeden z dowódców LWP, gen. Karol Świerczewski.

Dla blisko 120 tys. Polaków - dzieci, kobiet i mężczyzn, którzy 75 lat temu ewakuowali się ze Związku Sowieckiego, gen. Władysław Anders był jak biblijny Mojżesz, który wyprowadził ich z domu niewoli - mówi szef Urzędu ds. Kombatantów Jan Józef Kasprzyk.

Działający we Francji Czesław Bojarski uważany jest za najwybitniejszego fałszerza banknotów wszech czasów - jego podróbki uchodzą za doskonałe i są kolekcjonerskim rarytasem. Bojarski jest jednym z bohaterów wydanej niedawno książki Patryka Pleskota "Przekręt",

Były premier Jan Olszewski wspomina okoliczności wypłynięcia na początku lat 90. sprawy podejrzeń co do agenturalnej przeszłości Lecha Wałęsy. Jak przyznaje na łamach „Super Expressu”, zdecydował się powiadomić o tym ówczesnego prezydenta tuż przed jego podróżą do Moskwy, gdzie miała być podpisana umowa polsko-rosyjska, dotycząca między innymi opuszczenia Polski przez rosyjskie wojska.

Wojciech Jaruzelski miał predyspozycje psychologiczne do fałszowania swojej przeszłości. Ważna była również jego chęć zrobienia kariery – podkreśla dr Piotr Gontarczyk z IPN.

List, jaki Adam Michnik osadzony w niesławnym areszcie śledczym przez ul. Rakowieckiej w Warszawie napisał do generała Czesława Kiszczaka, ówczesnego ministra spraw wewnętrznych. Całość opublikował Jerzy Diatłowicki w książce "Człowiek honoru?", w dziennik.pl prezentujemy obszerny fragment dokumentu zachowanego w prywatnym archiwum generała.

Normalny, ludzki odruch, żeby ratować drugiego człowieka, wtedy nie myślało się o konsekwencjach - tak o ratowaniu Żydów podczas II wojny światowej mówi Wiktor Rogoziński, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, którego rodzina uratowała z Zagłady cztery osoby.

Józef Bandzo "Jastrząb" jeden z ostatnich żołnierzy 3. i 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, podkomendny mjr. Zygmunta Szendzielarza "Łupaszki", nie żyje - podał PAP Arkadiusz Gołębiewski, dyrektor Festiwalu Filmowego "Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci".

"Musimy poszukiwać i pilnować prawdy o przeszłości! Jej nieznajomość ma ogromny wpływ na obecne zachowania. Polacy, nie znając historii, nie doceniają siebie. Pełni kompleksów wpatrują się bezkrytycznie w Zachód, który bezkarnie wykorzystuje polską dzielność, bezinteresowność, pracowitość, kreatywność, cierpliwość. Polacy uwierzyli, że wszystko, co z tamtego kierunku idzie, jest dobre i uczciwe, bo prowadzi do dobrobytu obywateli. Pozwoliliśmy na skolonizowanie Polski, wyprzedaż za bezcen majątku i drenaż" - mówi w rozmowie z dziennik.pl Monika Rogozińska.

Powstanie warszawskie nie miało żadnych szans, nie mogło poprawić sytuacji Armii Krajowej i całego kraju. Z drugiej strony było niezwykłym wyrazem bohaterstwa i poświęcenia polskiej młodzieży – przyznaje Zygmunt Głuszek „Victor”, uczestnik powstania, najmłodszy instruktor Szarych Szeregów.

Walczył na Starym Mieście, kanałami przeszedł do Śródmieścia, pomagał utrzymać przyczółek na Czerniakowie, przepłynął Wisłę i dołączył do „kościuszkowców”. Z nimi dotarł do Berlina. Był dwukrotnie ranny. Pierwszy raz w Powstaniu. Drugi raz w Berlinie. Major Lech Tryuk, w 1944 roku harcerz i żołnierz AK Zgrupowania „Róg”.

"Zobaczyłam Niemców schodzących według mnie na jakiejś zewnętrznej - to mogło być ze sznurów zrobione - drabinie, wzdłuż, w skos ściany. Z wysokości może pierwszego piętra schodzili z rękami do tyłu i dalej szli już po prostym" - tak moment zdobycia przez powstańców budynku PAST-y zapamiętała aktorka Alina Janowska. Jej relacja znajduje się w Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego.

Jego uśmiechnięte zdjęcie ze zdobyczną bronią na piersiach jest jedną z ikon Powstania Warszawskiego. Ekonomista profesor Witold Kieżun, używający Armii Krajowej pseudonimu Wypad, wspomina walki sprzed 70 lat. Jednym z tragicznych momentów z jego wspomnień jest niemiecki atak, w którym nacierający zasłaniali się cywilami. Pędzili przed czołgami mężczyzn, kobiety... Relacja prof. Kieżuna znajduje się w Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego.

13 sierpnia 1944 roku to wyjątkowo tragiczny dzień Powstania Warszawskiego. W eksplozji niemieckiego "czołgu pułapki" zginęło ponad 300 osób, w większości cywilów, kobiet i dzieci, a kilkaset kolejnych osób zostało rannych. Masakrę przy ulicy Kilińskiego przeżyła Teresa Łatyńska, sanitariuszka Armii Krajowej, pseudonim Teresa. Jej relację zamieściła Anna Herbich w książce "Dziewczyny z Powstania".

"3 września dostajemy rozkaz pójścia na Czerniaków. My jedni z pierwszych z „Radosławem”, z 3 na 4 w nocy, przez plac Trzech Krzyży, wcześniej przez barykadę, Alejami Jerozolimskimi przeszliśmy. Pamiętam, że plac Trzech Krzyży był bardzo zniszczony, gruzy, blachy. Jeszcze był rów wzdłuż Książęcej" - wspomina generał Zbigniew Ścibor-Rylski, pseudonim Motyl, w czasie Powstania Warszawskiego major Armii Krajowej, żołnierz batalionu "Czata 49" zgrupowania "Radosław". Jego relacja znajduje się w Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego.

Jarosław Szarek - historyk, publicysta, główny specjalista w pionie edukacyjnym IPN w Krakowie - został powołany przez Sejm na stanowisko prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. By mógł objąć ten urząd, wybór musi jeszcze zatwierdzić Senat. Kim jest nowy szef Instytutu?

Marszałek Józef Piłsudski nie traktował Ignacego Mościckiego jak partnera do kształtowania polityki - uważa prof. Andrzej Chojnowski z Instytutu Historycznego UW. 90 lat temu, 4 czerwca 1926 r., Ignacy Mościcki zaprzysiężony został na prezydenta RP.

W uroczystościach pogrzebowych uczestniczyło w sumie 250 tysięcy osób. W kondukcie szły delegacje 16 krajów. Hołd zmarłemu oddali przywódcy najważniejszych państw, w tym Adolf Hitler, Benito Mussolini i japoński cesarz Hirohito. Gdy składano trumnę do wawelskiej krypty, rozbrzmiał dzwon Zygmunt. Cała Polska zamarła na trzy minuty, a działa ustawione na Wawelu oddały 101 salw. Tak w maju 1935 roku został pożegnany marszałek Józef Piłsudski.