Wszyscy sędziowie Trybunału Konstytucyjnego stracą stanowiska? Nowe zasady wyboru i krótsze kadencje “w celu odpolitycznienia” instytucji. Propozycja już w Senacie

Zasady wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego określają art. 194 Konstytucji RP oraz przepisy ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego i Regulaminu Sejmu. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm na dziewięcioletnie kadencje. Kandydatów na to stanowisko może zgłaszać Prezydium Sejmu lub grupa co najmniej 50 posłów, a do wyboru wymagana jest bezwzględna większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Po wyborze sędziowie składają ślubowanie wobec prezydenta RP. Konstytucja nie dopuszcza ponownego wyboru tej samej osoby na stanowisko sędziego TK.

Wygaszenie kadencji wszystkich sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Jest propozycja zmiany Konstytucji

Zasady te miałyby się jednak zmienić. Do Senatu wpłynęła petycja zakładająca gruntowną reformę Trybunału Konstytucyjnego. Jej autor postuluje zmianę art. 194 Konstytucji RP, regulującego skład Trybunału, sposób powoływania sędziów oraz długość ich kadencji. Celem proponowanych zmian jest ograniczenie wpływu polityków na obsadę stanowisk sędziowskich i stworzenie nowych zasad funkcjonowania TK.

Jednym z najdalej idących postulatów jest jednoczesne wygaszenie kadencji wszystkich dotychczasowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego i powołanie całkowicie nowego składu. Zgodnie z przedstawioną propozycją nowy skład Trybunału miałby zostać wybrany w ciągu sześciu miesięcy od wejścia w życie zmienionych przepisów. Kadencje dotychczasowych sędziów wygasłyby w dniu złożenia ślubowania przez jedenastego nowo wybranego sędziego TK.

Do tego momentu obecni sędziowie zachowaliby prawo do wykonywania swoich obowiązków. Z kolei nowo wybrani sędziowie, którzy złożyliby ślubowanie wcześniej, rozpoczęliby orzekanie wspólnie dopiero po zakończeniu kadencji dotychczasowego składu. Pozostali czterej sędziowie dołączaliby do Trybunału sukcesywnie, po złożeniu ślubowania. Po zakończenie kadencji dotychczasowi sędziowie przeszliby w stan spoczynku.

Kadencja sędziów Trybunału Konstytucyjnego skrócona z 9 do 7 lat. Kto miałby wybierać nowych sędziów?

Propozycja zakłada pozostawienie dotychczasowej liczby 15 sędziów Trybunału Konstytucyjnego, ale skrócenie ich kadencji z dziewięciu do siedmiu lat. Znacznie większa zmiana dotyczyłaby jednak sposobu obsadzania stanowisk, ponieważ Sejm straciłby wyłączne prawo do wyboru sędziów TK.

Zgodnie z proponowanym brzmieniem art. 194 Konstytucji sędziów Trybunału Konstytucyjnego powoływaliby:

• Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego oraz Zgromadzenie Ogólne Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, działające wspólnie – 7 sędziów;
• Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej – 4 sędziów;
• Senat Rzeczypospolitej Polskiej – 2 sędziów;
• Sejm Rzeczypospolitej Polskiej – 2 sędziów.

Sejm, który obecnie samodzielnie wybiera cały skład Trybunału, zachowałby prawo do obsadzenia zaledwie dwóch spośród piętnastu stanowisk. Największy wpływ na skład TK uzyskaliby natomiast sędziowie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wybory miałyby odbywać się w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością głosów.

W uzasadnieniu propozycji wskazano, że dotychczasowy model wyboru sędziów, uzależniony od decyzji większości parlamentarnej, okazał się podatny na wpływy polityczne. Rozdzielenie kompetencji pomiędzy kilka podmiotów miałoby ograniczyć możliwość obsadzania całego Trybunału przez jedno środowisko polityczne. Nie oznaczałoby to jednak całkowitego wyeliminowania polityków z procesu powoływania sędziów. Prezydent, Sejm i Senat nadal decydowaliby łącznie o ośmiu spośród piętnastu stanowisk.

Byli posłowie, senatorowie i ministrowie nie zostaną sędziami TK? Propozycja pięcioletniego zakazu

Kolejnym elementem reformy byłoby zaostrzenie wymagań stawianych kandydatom na sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Autor proponuje wprowadzenie tzw. pięcioletniej karencji politycznej, która uniemożliwiałaby bezpośrednie przechodzenie z działalności partyjnej lub sprawowania najważniejszych funkcji publicznych do składu TK.

Zgodnie z propozycją sędzią Trybunału Konstytucyjnego nie mogłaby zostać osoba, która w okresie pięciu lat poprzedzających wybór:

• sprawowała mandat posła na Sejm;
• była senatorem;
• pełniła mandat posła do Parlamentu Europejskiego;
• była członkiem Rady Ministrów;
• należała do partii politycznej.

Dodatkowo kandydaci musieliby wyróżniać się wiedzą prawniczą oraz posiadać kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego Sądu Najwyższego lub profesora nauk prawnych.

Prezydent będzie miał 15 dni na odebranie ślubowania od sędziego TK? Nowe przepisy miałyby ograniczyć spory

Kolejnym postulatem złożonej w Senacie petycji jest również zmiana zasad składania ślubowania przez nowo wybranych sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z propozycją prezydent miałby obowiązek odebrać ślubowanie w terminie 15 dni od wyboru sędziego. Odmowa byłaby możliwa wyłącznie z przyczyn ściśle określonych w ustawie. Obecny art. 194 Konstytucji nie przewiduje takiego terminu. Obowiązek złożenia ślubowania wobec prezydenta wynika z przepisów ustawowych, jednak nie ustanawiają one sztywnego terminu dla głowy państwa.

Zmiana Konstytucji i wymiana całego składu Trybunału Konstytucyjnego. Jakie warunki muszą zostać spełnione?

Wprowadzenie rozwiązań proponowanych w petycji wymagałoby zmiany Konstytucji RP. Zgodnie z art. 235 Konstytucji inicjatywa zmiany ustawy zasadniczej przysługuje co najmniej jednej piątej ustawowej liczby posłów, Senatowi oraz prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej.

Do uchwalenia zmiany Konstytucji konieczne jest uzyskanie:

• w Sejmie – większości co najmniej dwóch trzecich głosów, w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów;
• w Senacie – bezwzględnej większości głosów, w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.

Przy udziale wszystkich 460 posłów za zmianą Konstytucji musiałoby więc zagłosować co najmniej 307 parlamentarzystów. Przy pełnej obecności senatorów wymagane byłoby natomiast poparcie co najmniej 51 z nich.

Po przyjęciu ustawy o zmianie Konstytucji przez obie izby parlamentu dokument trafia do prezydenta, który zgodnie z art. 235 ust. 7 ma 21 dni na jego podpisanie i zarządzenie ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Nowe zasady wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego - na jakim etapie są prace nad petycją?

Petycja dotycząca reformy Trybunału Konstytucyjnego została wniesiona 21 września 2026 roku, a następnie uzupełniona 14 października. 20 października 2026 roku petycja została skierowana do rozpatrzenia przez senacką Komisję Petycji. Jest to pierwszy etap jej parlamentarnego rozpatrywania, a nie decyzja o przyjęciu proponowanych zmian. Komisja może przeanalizować przedstawione postulaty, zwrócić się o dodatkowe opinie oraz zdecydować, czy istnieją podstawy do podjęcia dalszych działań legislacyjnych. Może również zakończyć prace bez uwzględnienia żądań autora. Na dzień 4 listopada 2026 roku senacka Komisja Petycji nie ustaliła posiedzenia, na którym zajmie się rozpatrywaniem powyższej petycji.

Podstawa prawna:

• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483)
• Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz.U. 2016 poz. 2073)
• Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej