– czytamy w depeszy wysłanej w listopadzie 1944 roku z poselstwa polskiego w Bernie do ambasady RP w Waszyngtonie.
Autorem depeszy, którą oznaczono numerem 102, a nadano 21 listopada 1944 roku, był Isaak Sternbuch, przywódca żydowskiego komitetu Vaad Hatzalah, którego organizacja podjęła pod koniec 1944 roku próbę wykupu Żydów w rąk Niemców.
Materiał dowodzi, że polska dyplomacja była przekaźnikiem informacji o negocjacjach i umożliwiała zbieranie pieniędzy na łapówkę dla Reichsfuehrera wśród amerykańskiej diaspory żydowskiej.
"Rząd polski na uchodźstwie miał duże zasługi w dziele ratowania Żydów"
Rząd polski na uchodźstwie i podporządkowane mu placówki dyplomatyczne miały duże, a zapomniane lub nieznane opinii publicznej zasługi w dziele ratowania Żydów - powiedział PAP wicedyrektor Archiwum Akt Nowych Mariusz Olczak.
Przypomniał, że w czasie II wojny światowej "wielokrotnie podejmowano niekonwencjonalne metody ratowania życia ludzkiego". – zwrócił uwagę.
Jak dodał, w 1943 r. w Gestapo "zdecydowano się na generalną rozprawę z łapownictwem". – wyjaśnił Olczak.
Wicedyrektor Archiwum Akt Nowych przypomniał, że nie były to pierwsze pomysły tego typu. – powiedział Olczak.
W jego ocenie rząd polski na uchodźstwie oraz podporządkowane mu placówki dyplomatyczne "miały duże, a zapomniane lub nieznane opinii publicznej, szczególnie na Zachodzie, zasługi w dziele ratowania Żydów". – dodał wicedyrektor AAN.
Olczak przypomniał o pracy tzw. Grupy Berneńskiej z ambasadorem RP Aleksandrem Ładosiem na czele, która ratowała Żydów, wydając im paszporty południowoamerykańskie.– stwierdził.
Według wicedyrektora AAN, depesza MSZ z listopada 1944r., która "informuje o propozycji, jaka padła z Berlina zapłacenia większej sumy pieniędzy za stopniową ewakuację Żydów z terenu Niemiec najlepiej pokazuje, że to co nie było możliwe w listopadzie 1942 r., stawało się możliwe w listopadzie 1944 r.". – powiedział
