22 czerwca 1941 r. III Rzesza zaatakowała swojego dotychczasowego sojusznika – Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich. To wydarzenie było kluczowe dla dalszych losów wojny, a także wywarło duży wpływ na sprawę polską.
Sowieckie zbrodnie na terenach Galicji Wschodniej i Wołynia
Zbrodniom sowieckim na terenie Galicji Wschodniej i Wołynia w czerwcu i lipcu 1941 r. referat poświęcił dr hab. Grzegorz Hryciuk. Badacz przypomniał, że – powiedział.
Historyk zwrócił również uwagę, że w 1941 r. zaostrzyła się represyjność, jeśli chodzi o wyroki śmierci. – ocenił Hryciuk.
Wybuch wojny niemiecko-sowieckiej wpłynął także na sytuację osób przebywających w więzieniach. – powiedział prof. Hryciuk.– jak zastrzegł –.
Wojna spowodowała także, że na osobach, które zostały skazane na karę śmierci, ale wykonanie wyroku wstrzymywano, wyrok ten musiał zostać natychmiast wykonany. Przykładem tego, jak masowe były to egzekucje, prof. Hryciuk wskazał na lwowskie więzienie, w którym wykonywano nawet 100 wyroków dziennie. Pozostała część więźniów, łącznie z uciekinierami i jeńcami, miała zostać odesłana w głąb ZSRS. Starano się również zlikwidować osoby skazane i podejrzane o działalność kontrrewolucyjną, szpiegowską i wrogą wobec Związku Sowieckiego. Natomiast w przypadku więźniów pospolitych i kryminalnych, zdecydowano się na ich uwolnienie lub pozostawienie w więzieniu. - – powiedział Hryciuk.
"Układ Sikorski-Majski"
Prof. Rafał Habielski w referacie „Układ Sikorski-Majski i jego następstwa” stwierdził, że . Polski rząd stał na stanowisku bezwzględnej obrony terytorium polskiego. Strona polska chciała unieważnienia umów dotyczących naszego terytorium zawartych przez Związek Sowiecki i III Rzeszę w sierpniu i wrześniu 1939 r., a także przywrócenia ustaleń traktatu ryskiego w tej kwestii.
Historyk nawiązał również do tego, że w trakcie negocjacji, Związek Sowiecki myślał, że generałowi Sikorskiemu zależy na prowadzeniu tych rozmów. – ocenił prof. Habielski. Jak dodał badacz, to strona rosyjska była nieustępliwa w negocjacjach.
Habielski ocenił, że układ Sikorski-Majski był jednak sukcesem. – stwierdził historyk. Sikorski obawiał się bowiem, że nieuregulowanie stosunków z Moskwą, jeśli nie zmarginalizuje, to przynajmniej przesądzi o drugorzędnym statusie Polski w tej koalicji. – dodał prof. Habielski.
"Polska chciała dochować wierności sojuszom"
Prof. Marek Kornat podczas swojego wystąpienia omówił z kolei sprawę Polski na arenie międzynarodowej w przededniu wojny niemiecko-sowieckiej i w jej trakcie. Strona polska chciała dochować wierności sojuszom, aby w zespole koalicyjnym dojść do finału, jakim był koniec wojny i pokonanie III Rzeszy. – powiedział historyk. Jednak, jak zastrzegł, możliwości Polski, która utraciła w 1939 r. swoje terytorium, były ograniczone. - – ocenił historyk.
– powiedział prof. Kornat. Specyfika tej kwestii, jakim było odzyskanie niepodległości oraz przedwojennego terytorium, zwłaszcza tej części zagarniętej przez Związek Sowiecki, była jednak problematyczna dla zachodnich mocarstw.
Konflikt niemiecko-sowiecki był korzystny dla Polski, a w ocenie gen. Sikorskiego był nieunikniony i należało wykorzystać go dla sprawy polskiej. Jednak jak ocenił prof. Kornat, .
Organizatorem konferencji „Atak III Rzeszy Niemieckiej na ZSRS w czerwcu 1941 r. i jego reperkusje dla sprawy polskiej” jest Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie. Wśród prelegentów konferencji znaleźli się również dr hab. Piotr Niwiński, Mariusz Olczak, Maciej Żuczkowski, a także dr Marcin Przegiętka, dr hab. Witold Mędykowski oraz dr hab. Daniel Boćkowski.
