Łóżka polowe, śpiwory, magazyny pod ziemią. Warszawskie metro przygotowywane jest na kryzys

Według zapowiedzi stołecznego ratusza stacje i tunele metra mają docelowo zapewnić miejsce ukrycia dla ponad 100 tys. osób.

"Podziemna Tarcza" – metro jako miejsce schronienia

W grudniu 2025 roku prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski ogłosił program "Podziemna Tarcza". Jego celem jest przystosowanie infrastruktury metra do pełnienia funkcji ochronnych w razie zagrożenia.

Warto przy tym rozróżnić dwa pojęcia: schron i miejsce ukrycia. Warszawskie metro formalnie nie spełnia rygorystycznych norm dla schronów (m.in. w zakresie hermetyczności), dlatego traktowane jest jako miejsce schronienia – czyli przestrzeń, która może chronić przed odłamkami, gruzem czy częściowo przed skutkami eksplozji, ale nie gwarantuje pełnej izolacji np. przed skażeniem chemicznym.

To istotne rozróżnienie, szczególnie w kontekście wniosków płynących z wojny w Ukrainie, które skłoniły wiele polskich miast do ponownej analizy systemu ochrony ludności.

Polska bez schronów. Metro jako atut stolicy

Po dekadach zaniedbań Polska dysponuje bardzo ograniczoną liczbą klasycznych schronów. Zdecydowanie więcej jest tzw. miejsc ukrycia – piwnic, garaży podziemnych czy tuneli – ale również ich liczba i stan techniczny budzą wątpliwości.

Warszawa ma jednak przewagę w postaci rozbudowanej sieci metra. Podziemna infrastruktura w naturalny sposób zwiększa szanse na ochronę ludności w sytuacji zagrożenia. Dlatego w ramach "Podziemnej Tarczy" miasto zaczęło gromadzić w tzw. pustkach technologicznych wyposażenie kryzysowe: śpiwory, łóżka polowe, manierki i inny niezbędny sprzęt. W planach jest również zakup agregatów prądotwórczych.

Takie niewykorzystane przestrzenie znajdują się m.in. przy stacjach Plac Wilsona i Bródno. Ze względów bezpieczeństwa szczegóły logistyczne nie są ujawniane.

Metro budowane jako schron? NIK wskazała braki

Mało kto pamięta, że pierwszy odcinek I linii metra – od Kabat do Wierzbna – projektowano z myślą o funkcji schronowej. W trakcie budowy i późniejszej eksploatacji z części rozwiązań jednak zrezygnowano. W 2024 r. Najwyższa Izba Kontroli wskazywała na istotne niedociągnięcia techniczne.

"Oględziny pomieszczeń czerpnio-wyrzutni wykazały, że nie zapewniono im hermetyczności, nie mają wyposażenia, pełnego oświetlenia, wodociągu, kanalizacji i urządzeń filtrowentylacyjnych. Powietrze docierało tam przez niezabezpieczone przejścia i otwory w których powinny być zamontowane automatyczne zawory przeciwwybuchowe. W jednym z pomieszczeń znajdował się co prawda dźwignik do obsługi wentylatorów, ale wyłączono go z eksploatacji" – podawała NIK.

To właśnie brak hermetyczności sprawia, że metro nie może być formalnie uznane za schron.

Grodzie OCL – stalowe bariery na linii M1

Na linii M1 – od Kabat do Racławickiej – znajdują się charakterystyczne drzwi oznaczone skrótem OCL (Obrona Cywilna Ludności). Za nimi ukryte są potężne, przesuwne metalowe grodzie, które mogą odciąć stację od świata zewnętrznego.

Po uruchomieniu mechanizmu przez pracownika wysuwają się z boku, a specjalne panele w podłodze unoszą się, tworząc sześciometrową barierę. Najstarszy odcinek metra wyposażono łącznie w 34 takie konstrukcje.

Metro Warszawskie wyjaśnia: "Na początku budowy I linii metra, projektowane były jako jeden z elementów zapewnienia schronu przeciwatomowego. W trakcie budowy zmieniły się jednak normy bezpieczeństwa i okazało się, że grodzie OCL ich nie spełniają. Zainstalowane grodzie są utrzymywane w bardzo dobrym stanie technicznym, co umożliwia ich skuteczne wykorzystywanie podczas bardzo intensywnych opadów deszczu, kiedy napływająca z zewnątrz woda próbuje wpływać do stacji. Grodzie pozwalają wtedy na szczelne zamkniecie przejść prowadzących do stacji, dzięki czemu na peronach jest sucho i można bezpiecznie prowadzić ruch pasażerski".

Choć nie zapewniają pełnej ochrony przed skażeniem, mogą stanowić skuteczną barierę przed odłamkami i ograniczyć dostęp osobom niepowołanym.

Metro płytkie kontra metro głębokie

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniach. Warszawskie metro to tzw. metro płytkie – stacje znajdują się zwykle na głębokości od kilku do kilkunastu metrów. Najpłytsze są na Bielanach, najgłębsze w rejonie Nowego Światu.

Dla porównania, w Kijowie, Charkowie czy Dnieprze funkcjonuje metro głębokie, gdzie niektóre stacje położone są kilkadziesiąt metrów pod ziemią. To właśnie ta głębokość sprawiła, że podczas rosyjskiej inwazji system metra mógł skutecznie pełnić funkcję schronu bombowego.

W Warszawie ochrona będzie więc ograniczona, choć nadal istotna w przypadku zagrożeń konwencjonalnych.

Nowe linie z myślą o bezpieczeństwie

Miasto deklaruje, że kolejne inwestycje będą projektowane już z uwzględnieniem obowiązujących przepisów dotyczących ochrony ludności.

W przypadku planowanej IV linii metra wszystkie stacje mają powstać zgodnie z aktualnymi regulacjami w zakresie rozwiązań technicznych zwiększających bezpieczeństwo. Linia ma liczyć 23 stacje i połączyć m.in. Białołękę, Bielany, Żoliborz, Wolę, Ochotę, Włochy, Mokotów i Wilanów.

Argument o funkcji ochronnej metra ma być również wykorzystywany w staraniach o unijne dofinansowanie rozbudowy sieci.

Sytuacja z III linią jest bardziej złożona. Jej projektowanie rozpoczęto przed wejściem w życie nowych przepisów obronnych. Ponieważ proces ten potrwa do 2027 r., możliwe jest jeszcze wprowadzenie korekt, choć – jak wskazywało miasto w połowie 2025 r. – brakowało wówczas szczegółowych przepisów wykonawczych określających konkretne wymogi techniczne.

Transport i bezpieczeństwo w jednym

Rozbudowa metra to dla mieszkańców przede wszystkim szybsze i wygodniejsze podróże po mieście. W obecnej sytuacji geopolitycznej infrastruktura zyskuje jednak dodatkowy wymiar.

Choć warszawskie metro nie stanie się klasycznym schronem przeciwatomowym, może pełnić rolę rozbudowanego systemu miejsc ukrycia. A to – przy ograniczonej liczbie tradycyjnych schronów w Polsce – może okazać się kluczowe w sytuacji kryzysowej.