Jarosław Hrycak ocenia ustawę o Panteonie Narodowym jako inicjatywę polityczną, a nie historyczną. W jego opinii, otoczenie prezydenta Zełenskiego, z aktywną rolą byłej wicepremier Iryny Wereszczuk, dąży do wywołania emocji, które zmobilizują wyborców z Zachodniej Ukrainy. Zdaniem historyka, prezydent Ukrainy szuka kreatywnych metod utrzymania poparcia, a temat bohaterów narodowych stał się elementem tej gry przed przyszłymi wyborami prezydenckimi.
Ekspert zauważa, że środowisko Zełenskiego nie posiada w tej dziedzinie głębokich kompetencji historycznych. Co więcej, projekt ten budzi kontrowersje nawet wśród ukraińskich autorytetów, w tym dysydentów i działaczy mniejszości żydowskiej, którzy wskazują na etniczną manipulację i brak upamiętnienia innych tragicznych kart historii Ukrainy.
Spór o historię. "Szkodliwy dla relacji z Polską"
Hrycak przyznaje, że cała awantura o Panteon i postaci z otoczenia UPA niepotrzebnie pogorszyła relacje z Polską. Zaznacza jednak, że straszenie Ukrainy blokowaniem drogi do Unii Europejskiej z powodu sporów historycznych jest ryzykowne. Zdaniem historyka, takie komunikaty wzmacniają nastroje eurosceptyczne w społeczeństwie ukraińskim. Jeśli Ukraińcy poczują, że Europa się od nich odwraca, może to zahamować prozachodnie dążenia kraju, co byłoby scenariuszem samobójczym dla Ukrainy i groźnym dla Polski.
Co dalej z pojednaniem?
Według historyka, dżin został wypuszczony z butelki i obecne emocje zaszły zbyt daleko, by rozwiązać spory doraźnymi apelami. Hrycak stawia odważną tezę: prawdziwy przełom w kwestiach historycznych nastąpi dopiero po zakończeniu wojny i ewentualnej zmianie władzy w Kijowie.
Wśród potencjalnych liderów przyszłej Ukrainy wymienia Wałerija Załużnego, choć wskazuje, że obecnie polityka jest nieprzewidywalna. Ekspert podkreśla, że pojednanie narodów w trakcie walki o fizyczne przetrwanie jest zjawiskiem niezwykle rzadkim w historii. Apeluje jednocześnie, by w dyskusji o przeszłości częściej oddawać głos autorytetom moralnym, takim jak duchowni, zamiast pozostawiać ten temat wyłącznie w rękach polityków dążących do doraźnych zysków.
Druga Turcja?
Hrycak ostrzega przed scenariuszem, w którym Ukraina staje się "drugą Turcją" – krajem zawieszonym między Wschodem a Zachodem. Taka sytuacja byłaby niekorzystna dla obu stron. Naukowiec apeluje o rozsądek, przypominając o ogromnej pomocy, jakiej Polacy udzielili ukraińskim uchodźcom w 2022 roku. To właśnie na tych pozytywnych fundamentach, a nie na sporach o dawne postacie historyczne, powinna opierać się przyszłość relacji polsko-ukraińskich.
Olga Skórko, dziennikarka, redaktorka, wydawczyni Dziennik.pl. Studiowała edukację medialną i dziennikarstwo na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Z marką INFOR związana od 2019 r. Pracę rozpoczynała w serwisie Dziennik zajmując się głównie poszukiwaniem i opisywaniem wiadomości z kraju i świata. Wcześniej współpracowała m.in. z Radiem ZET. Aktualnie wydawca serwisu Dziennik.pl.