Eksperci mówią jasno: to dyskusja teoretyczna. A to dlatego, że mówimy o przepisie kodeksu wykroczeń, w którym sankcją była grzywna. Jeśli zaś przyjąć, że portale społecznościowe chciałyby dyskryminować osoby o określonym światopoglądzie, na pewno kluczową kwestią nie byłaby śmiesznie niska z ich perspektywy kara.
Drukarskie wątpliwości
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt K 16/17) orzekł, że niedopuszczalne jest karanie kogoś za odmowę świadczenia usługi, gdy wynika ona z uzasadnionej przyczyny. Taką przyczyną może być np. religia usługodawcy. W sprawie chodziło o drukarza, który nie chciał wydrukować materiałów promujących ideę LGBT, czyli osób nieheteronormatywnych.
–– gdyż musimy pamiętać, że w składzie znajdował się sędzia nazywany dublerem – wywołuje wiele kłopotów. I jest mieczem obosiecznym – uważa prof. Marek Chmaj z Uniwersytetu SWPS.
O możliwość odmowy świadczenia usługi zabiegały bowiem głównie środowiska prawicowe wspierane przez ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobrę. Czyli te same osoby, które narzekają na złe traktowanie, w tym banowanie kont, przez portale społecznościowe z Facebookiem na czele.
– – uważa prof. Marek Chmaj.
Przyczyną mogłaby być chociażby niechęć włodarzy Facebooka do epatowania zdjęciami po aborcji.
Podobne zastrzeżenia ma dr Mikołaj Małecki, karnista z Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor bloga „Dogmaty karnisty”.
– – wskazuje.
Pozostaje co prawda możliwość dochodzenia roszczeń na drodze cywilnoprawnej, ale czym większa jest różnica wielkości i majątku między powodem a pozwanym, tym walka ta może być trudniejsza.
– – uważa dr Mikołaj Małecki.
Wizja świata
Z tym poglądem nie zgadza się europoseł Patryk Jaki, były wiceminister sprawiedliwości, w szczególności gdy chodzi o portale społecznościowe.
– – argumentuje.
Podkreśla, że skoro amerykański gigant świadczy już usługi osobom o prawicowych poglądach, nie może zmieniać zasad w trakcie gry.
– – przekonuje Patryk Jaki.
Rozstrzygnięcie trybunału podoba się również Jakubowi Kralce, redaktorowi naczelnemu portalu bezprawnik.pl.
– – przekonuje Kralka.
Podkreśla, że tak jak drukarz ma prawo odmówić druku publikacji ewidentnie sprzecznych z jego wartościami, tak Mark Zuckerberg ma prawo odmówić świadczenia usługi społecznościowej sprzecznej z jego wartościami. – – konkluduje.
opinia
Prof. Ewa Łętowska, sędzia TK w stanie spoczynku
Orzeczenie może mieć bolesne konsekwencje
Teoretycznie wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie art. 138 kodeksu wykroczeń można by odnosić do portali społecznościowych. Ale praktycznie to bez znaczenia. Musimy odróżniać obowiązek od sankcji za niezrealizowanie obowiązku. Trybunał uchylił przepis o sankcji. Natomiast obowiązek niedyskryminacji nadal istnieje, jak istniał (art. 32 ust. 2 konstytucji), tyle że bez operacjonalizacji sankcją. Tymczasem, mówiąc poważnie, Facebook i inne portale społecznościowe nie działają w obawie przed grzywną z polskiego kodeksu wykroczeń. Z ich perspektywy więc nic się nie zmienia. Przecież i dotychczas wyegzekwowanie jakiejkolwiek odpowiedzialności (wykroczeniowa, cywilna) od FB i podobnych globalnych gigantów jest iluzoryczne. Co najwyżej powstająca obecnie sytuacja może zilustrować brak konsekwencji i dalekowzroczności u osób, które popierały odmowę druku plakatów przez drukarza, a oburzają się jednocześnie na odmowę świadczenia usługi im przez technologicznych gigantów. Wyrok trybunału może mieć bolesne konsekwencje wszędzie tam, gdzie zagrożenie grzywną jednak odstraszało usługodawców. Obawiam się, że mogą powstać apteki tylko dla katolików, hotele tylko dla osób heteroseksualnych (strach się bać, jak obsługa hotelowa będzie to weryfikować), restauracje nie dla niepełnosprawnych oraz sklepy tylko dla osób z określonymi poglądami politycznymi. Trybunał, chcąc załatwić jeden kłopot establishmentu, stworzył znacznie szerszy problem. Wskutek jego orzeczenia może się zmniejszyć wolność uczestnictwa na rynku konsumenckim. A stanie się tak jedynie w imię egoizmu i kaprysu biznesmenów, a także doktrynerstwa ideowego, popieranego przez inicjatora wniosku do TK.
