Po zamachu na "Newski Ekspres" znów jest głośno o rosyjskich neonazistach.

Wiadomość, że za atakiem bombowym na pociąg mogą stać skinheadzi, wywołała nad Wołgą niemałą konsternację.

Większości tych Rosjan, którzy w ogóle słyszeli o neonazistach, kojarzą się oni z bandami ogolonych, zaniedbanych wyrostków okupujących trzepaki, pijących piwo i malujących sprayem niecenzuralne hasła na narożnej budzie, gdzie Ormianin albo Gruzin sprzedaje szaszłyki. Czasem można zobaczyć, jak się witają hitlerowskim pozdrowieniem. Czasem gazeta napisze, że prawicowi radykałowie pobili studenta z Nigerii.

Zwykli chuligani. Ale na pewno nie terroryści. Poza tym przecież w ciągu ostatnich dwóch lat władze trąbią o wojnie wypowiedzianej neonazistom. Kilkakrotnie ogłaszały już nawet zwycięstwo. Jeśli wierzyć wcześniejszym zapewnieniom rosyjskiego MSW, wszyscy przywódcy radykałów siedzą w więzieniach, a ich organizacje są rozbite i obserwowane przez milicję. No więc skąd przypuszczenia, że podnieśli rękę na jeden z symboli kremlowskiego establishmentu?

Dokopać obcym

Tak głośno jak dziś o rosyjskich skinheadach nie było od 1998 r. Wtedy przywódca małej grupki radykałów Ruskaja Cel, Siemion Tokmakow, pobił czarnoskórego żołnierza amerykańskiej piechoty morskiej Williama Jeffersona z ochrony ambasady USA. Na tyle skutecznie, że noszący mundur elitarnych marines mężczyzna trafił do szpitala. Tokmakow natomiast trafił na pierwsze strony zachodnich gazet, a jego proces stał się okazją do demonstracji skinheadów, którzy pod ambasadą USA skandowali: „Rosja dla Rosjan”. Ameryka dla białych! Czarnuchy - do dżungli'.

Jefferson w obawie o życie musiał wyjechać z Rosji. Tokmakow z kolei został uniewinniony i uwolniony na sali sądowej. Przywódca 25-osobowej grupki stał się nieoficjalnym bohaterem narodowym. Mimo że media oficjalnie go potępiały, to w komentarzach trudno było nie wyczuć ledwo ukrywanej sympatii: przecież ten 22-letni rosyjski chłopak dokopał przedstawicielowi butnego imperium. I to w dodatku Murzynowi.

Późniejsze bagatelizowanie rosnących w siłę organizacji neonazistowskich wynikało właśnie z na poły pozytywnego, na poły lekceważącego stosunku do skinów. Dwa lata temu, kiedy władze Moskwy rozpoczęły akcję czyszczenia miasta z neonazistów, było już za późno. Część organizacji w zamian za deklarację lojalności wobec Kremla może działać niemal zupełnie bez przeszkód. Inne - a takich jest większość, i do takich mógł należeć odłam Kombatu 18, który przyznał się do ataku na „Newski Ekspres” - zdołała przejść do konspiracji.

Obecnie szacuje się, że ruch neonazistowski w Rosji liczy nawet 70 tys. członków. - Cechą charakterystyczną rosyjskich prawicowych organizacji radykalnych jest znaczne rozdrobnienie. Liczebność wielu z nich nie przekracza 10 - 15 osób - mówi nam Aleksandr Wierchowskij, szef centrum analitycznego Sowa w Moskwie. - Nawet jeśli Federalna Służba Bezpieczeństwa próbuje je infiltrować, ma utrudnione zadanie, bo musi naraz obserwować co najmniej kilkaset unikających się grup - dodaje.

Ruch rośnie w siłę

Rosjanie dowiedzieli się o skinheadach z telewizji epoki pierestrojki. W latach 1989 - 1991 jednym z dyżurnych tematów publicystycznych były ruchy neonazistowskie w Wielkiej Brytanii, Niemczech, a także Czechach.

Swoi skinheadzi pojawili się w Rosji nieco później. W 1992 r. w Moskwie mieszkało kilkadziesiąt osób podających się za neonazistów. Ich główne zajęcie polegało na przechadzaniu się po placu Czerwonym i demonstrowaniu naszytych na kurtkach flag konfederacji, krzyży celtyckich i swastyk. Sytuacja zmieniła się pod koniec 1994 r., kiedy wybuchła pierwsza wojna czeczeńska. W ciągu zaledwie kilku tygodni ruch neonazistowski stał się zjawiskiem, jeśli nie masowym, to na pewno zauważalnym. Przeciętny skinhead w tamtych czasach miał od 13 do 19 lat, słuchał zespołów Szturm, Ruskoje Getto i Tottenkopf oraz od czasu do czasu uganiał się za uchodźcami z Tadżykistanu, Murzynami czy Hindusami.

Czytaj dalej...