Od nowego roku poprawne będą formy, które dotąd uznawano za błędne. Zamiast "londyńczyk" napiszemy "Londyńczyk", a obok "niemiły" pojawią się również "niemilszy" i "nienajmilszy". Rewolucja? RJP przekonuje, że raczej długo wyczekiwane uproszczenie.
Dlaczego zmienia się ortografia?
Rada Języka Polskiego podkreśla, że język ma służyć użytkownikom, a nie ich zniechęcać. W maju 2024 roku zapowiedziano 11 zmian, które – jak zaznaczono – dotyczą wyłącznie tzw. zasad konwencjonalnych, a nie samej struktury języka.
Celem jest:
uproszczenie reguł,
ujednolicenie zapisu,
ograniczenie liczby wyjątków,
zmniejszenie liczby błędów ortograficznych.
Jak zaznaczyła RJP, wiele z tych zmian postulowano już od lat, jednak dopiero teraz udało się nadać im moc obowiązującą. To największa korekta zasad pisowni od 1936 roku.
Co ważne dla uczniów i maturzystów
Z myślą o osobach zdających egzaminy Rada uspokaja: w latach 2026–2030 na egzaminie ósmoklasisty, maturze i egzaminach eksternistycznych akceptowane będą zarówno stare, jak i nowe zasady pisowni. To czas przejściowy, który ma pomóc w oswojeniu się z nowymi regułami.
Nowe zasady ortograficzne od 1 stycznia 2026. Najważniejsze zmiany
1. Wielka litera w nazwach mieszkańców
Od 2026 roku poprawne będą formy typu Warszawianin, Zgierzanin, Mokotowianin, Ochocianka. Dotyczy to także mieszkańców dzielnic, osiedli i wsi. Dopuszczalna będzie również pisownia małą lub wielką literą nieoficjalnych nazw etnicznych, np. angol / Angol, kitajec / Kitajec.
2. Wielka litera w nazwach egzemplarzy marek
Nie tylko samochód marki Ford, ale także: pod oknem stoi czerwony Ford – taka pisownia będzie poprawna.
3. Rozdzielna pisownia „by” ze spójnikami
Od nowego roku napiszemy:
"Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry", a nie: "czyby".
4. „Nie” zawsze łącznie z imiesłowami odmiennymi
Koniec z analizą znaczeniową. Formy takie jak niezrobiony, nienapisany, nieśpiewający zapisujemy zawsze łącznie.
5. Przymiotniki od nazwisk – małą literą
Formy typu:
dramat szekspirowski,
koncert chopinowski,
wiersz miłoszowski
zawsze zapisujemy małą literą.
W archaicznych formach typu Jackowe dzieci / jackowe dzieci dopuszczalne będą oba zapisy.
6. "Pół-" najczęściej łącznie
Poprawne będą formy:
półzabawa, półserio, półspał
Z łącznikiem zapiszemy określenia jednej osoby, np. pół-Polka, pół-Francuzka.
7. Więcej swobody w wyrażeniach typu "tuż tuż"
Dopuszczalne będą trzy wersje:
tuż-tuż
tuż, tuż
tuż tuż
8. Więcej wielkich liter w nazwach własnych
Zmiany obejmą m.in.:
pełne nazwy lokali: Kawiarnia Literacka, Kino Charlie, Restauracja pod Żaglami
nagrody i tytuły: Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, Honorowy Obywatel Miasta Krakowa
9. Przedrostki: więcej elastyczności
Możliwa będzie pisownia łączna i rozdzielna w formach typu:
superpomysł / super pomysł
ekożywność / eko żywność
Jeśli wyraz zaczyna się wielką literą, stosujemy łącznik: super-Europejczyk.
10. "Niby-" i "quasi-" zawsze łącznie
Np. nibyartysta, quasinauka.
Przed nazwami własnymi – z łącznikiem: niby-Polak, quasi-Anglia.
11. "Nie" łącznie także w stopniu wyższym i najwyższym
Poprawne będą formy:
niemiły – niemilszy – nienajmilszy
nielepiej, nienajlepiej
Co się nie zmienia?
Rada Języka Polskiego wycofała się ze zmiany dotyczącej wielowyrazowych nazw geograficznych. Nadal poprawna będzie forma "cieśnina Bosfor", a nie "Cieśnina Bosfor".
Rewolucja czy ułatwienie?
Choć zmiany mogą wydawać się radykalne, w praktyce wiele osób już wcześniej intuicyjnie stosowało te formy. Nowe zasady mają przede wszystkim uprościć pisownię i zmniejszyć liczbę błędów, a nie komplikować język.
