Wracając do ZUS: politycy przekonują, że ze składką trzeba ostrożnie, bo to podnosi koszty pracy.
Hamując latami wzrost płac Niemcy uzyskały pozycję największego eksportera netto na świecie. Dopiero teraz ten tytuł odbierają im Chińczycy. Przeniesienie części kosztów świadczeń ze składki, która obciąża koszty pracy, na podatki, z których są finansowane dotacje do ZUS, a które takiego efektu nie mają, warte jest namysłu.

W tym roku dotacja budżetowa na FUS wyniesie 38 mld zł. FUS wyda też 7,5 mld z Funduszu Rezerwy Demograficznej i pożyczy w bankach lub budżecie około 4 mld.
Z cała pewnością ZUS nie powinien pożyczać w bankach, bo kredyt bankowy jest znacznie droższy niż przeciętne oprocentowanie obligacji skarbowych. A rezerwa demograficzna? To kolejny niebezpieczny precedens. Została utworzona dla OFE. Zabierając dziś te środki z OFE, nie wiemy, z czego i w jakich warunkach będziemy oddawać.

Złośliwi mówią, że ZUS jest jak Tytanik. Góra lodowa się zbliża, ale orkiestra gra jak gdyby nigdy nic.
I dlatego zarówno ZUS, jak i KRUS trzeba jak najszybciej wyjąć z bieżącej politycznej walki. Idealnie, gdyby w sprawie ubezpieczeń społecznych powstała ponadpartyjne porozumienie.

Mówi pan tak, jakby rozwiązanie leżało niemal w zasięgu ręki.
Po części tak jest. Z łatwością można by zrobić symulacje, jak wyglądałby budżet państwa i samego ZUS, gdyby współczynnik aktywności zawodowej w Polsce był taki jak w Europie. Jestem przekonany, że mielibyśmy strukturalny deficyt w sektorze finansów publicznych rzędu plus minus 1 procent, a w ZUS nie mielibyśmy deficytu w ogóle. Dziwię się, że rząd dotąd tego nie pokazał. Nie tak dawno, na początku lat 90. ZUS miał nadwyżki. Tak, to nie pomyłka! Dopiero w wyniku zmian demograficznych doszliśmy do obecnej sytuacji. Rodzi się nas mniej, żyjemy dłużej i pracy jest mniej. Co by nie kombinować przy systemie emerytalnym, to jeśli nie będzie nas pracowało więcej, niczego nie rozwiążemy.
Natomiast sprawa priorytetów rozwoju, w tym takie kwestie jak: świadczenia społeczne, usługi publiczne w dziedzinie ochrony zdrowia, edukacji, porządku publicznego (czyli rzeczywistego zapewnienie równości szans, ograniczenie zjawisk i przyczyn ekonomicznego i społecznego wykluczenia) to sprawa odrębna, wymagająca szerokiej społecznej debaty. Debaty, która musi zacząć od odrzucenia sloganów, według których państwo jest tylko złodziejem, który odbiera nam nasze pieniądze i je marnotrawi. Uznania, że podatki są ceną za utrzymanie skutecznego i sprawiedliwego państwa, zdolnego do wywiązywania się ze swoich obowiązków.

*Jerzy Osiatyński, ekonomista, były minister finansów