Oczywiście żaden z wyżej wspomnianych argumentów nie przesądza o możliwości wyłonienia i przetrwania "demokracji muzułmańskiej": władza AKP w Turcji stanowi ciągle eksperyment i jest za wcześnie, aby ocenić wpływ, jaki może wywrzeć na turecką demokrację. Dotyczy to także pozostałych przypadków, gdzie powstają centrowe, umiarkowane partie muzułmańskie (np. egipski Wasat). Z całą pewnością można jednak stwierdzić, że dyskusji na temat demokracji chrześcijańskiej i muzułmańskiej nie powinno się zamykać, uciekając się do argumentów prezentowanych zazwyczaj przez przeciwników owej analogii.

Jan-Werner Müller

Przeł. Anna Wysokińska

p

*Jan-Werner Müller, ur. 1970, politolog, wykładowca na Princeton University. Współzałożyciel European College of Liberal Arts w Berlinie. Współpracuje m.in. z "Dissent Magazine", "Prospect", "Esprit" oraz "Commentaire". Jest autorem książek: "A Dangerous Mind: Carl Schmitt in Post-War European Thought" (2003), "German Ideologies since 1945" (2003) oraz "Constitutional Patriotism" (2007). Przedmiotami jego działalności naukowej są m.in. normatywne aspekty integracji europejskiej, nowoczesna myśl polityczna, krytyka liberalizmu, nacjonalizm.