Sprawa ewentualnego odebrania Orderu Orła Białego prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu budzi ogromne emocje. Jak podaje "WP", w kapitule orderu nie doszło do żadnych podziałów w tej kwestii, mimo że w mediach pojawiały się różne spekulacje. Karol Nawrocki zawnioskował o odebranie odznaczenia, jednak Kancelaria Prezydenta zachowuje wstrzemięźliwość.
Jak podaje "WP", prezydenckie otoczenie zapewnia, że "wszystko jest zgodnie z planem". Kancelaria celowo nie spieszy się z ogłoszeniem decyzji. Daje ona Wołodymyrowi Zełenskiemu czas na refleksję. Rozmówca z Pałacu Prezydenckiego, którego cytuje "WP", podkreśla, że prezydent nie posiada sztywnych ram czasowych w tej sprawie. Przypomina, że kapituła wydaje opinię, a ostateczny ruch należy do głowy państwa, co w przeszłości nieraz wymagało czasu.
Dlaczego doszło do sporu?
Bezpośrednim powodem wniosku Karola Nawrockiego była decyzja ukraińskich władz o nadaniu jednej z jednostek wojskowych patronatu "Bohaterów UPA". Ta informacja wywołała natychmiastową reakcję strony polskiej. Order Orła Białego, który Andrzej Duda przyznał Zełenskiemu w 2023 roku, stał się w tym sporze kartą przetargową.
Finał tej sprawy pozostaje jednak niepewny. Jak zauważają obserwatorzy, wymagana jest kontrasygnata premiera Donalda Tuska. Premier komunikuje się w tej sprawie niejednoznacznie – z jednej strony wzywa prezydentów Polski i Ukrainy do rozmowy, z drugiej zaś otwarcie krytykuje stronę ukraińską. Po stronie Kijowa również brakuje jasnego sygnału. Mimo doniesień o możliwej zmianie nazwy jednostki lub opóźnieniu pochówku Stepana Bandery, ostatnie wizyty dyplomatyczne nie przyniosły przełomu. Prezydent Zełenski w ostatnim czasie spotykał się z liderami europejskimi w Kiszyniowie, omijając Polskę.
Order Orła Białego
Warto zrozumieć wagę tego odznaczenia. Order Orła Białego to najstarsze i najwyższe polskie wyróżnienie, ustanowione oficjalnie w 1705 roku przez Augusta II Mocnego. W swojej ponad trzystuletniej historii Order Orła Białego odebrano tylko jednej osobie – i wymagało to wyroku sądu.
Pierwszym odznaczonym był Iwan Mazepa. W późniejszych wiekach order trafiał do rąk m.in. rosyjskich carów, pruskich władców, a także rosyjskich ambasadorów i generałów, którzy aktywnie tłumili polskie dążenia niepodległościowe. Przez dekady order nadawali carowie Rosji, którzy pełnili również funkcję królów Polski. Odznaczenie otrzymali m.in. Jan Henryk Dąbrowski czy Stanisław Staszic, ale także Nikołaj Nowosilcow, znany z antypolskich represji.
W okresie II Rzeczypospolitej sytuacja wyglądała inaczej. Order otrzymało 24 Polaków. Jedynym, któremu odebrano go w 1932 roku, był Wincenty Witos. Stało się to na skutek wyroku w tzw. procesie brzeskim, w którym sąd skazał przeciwników sanacji. Warto dodać, że w 1939 roku, już po klęsce wrześniowej, Witos odzyskał odznaczenie na mocy dekretu prezydenta Władysława Raczkiewicza.
W czasach II RP order otrzymywali również cudzoziemcy, w tym dyktatorzy. Wśród odznaczonych znalazł się m.in. Benito Mussolini czy Philippe Pétain, który w czasie I wojny światowej zapisał się chlubnie, lecz później splamił swoją kartę kolaboracją z hitlerowskimi Niemcami.
Pamięć III Rzeczypospolitej
W okresie PRL-u Order Orła Białego nie funkcjonował w kraju – nadawali go jedynie prezydenci RP na uchodźstwie. Dopiero w 1990 roku Ryszard Kaczorowski przekazał insygnia Lechowi Wałęsie, przywracając ciągłość władzy.
W III RP pierwsze odznaczenie po 1993 roku otrzymał papież Jan Paweł II. Od tego momentu prezydenci nadawali order zasłużonym Polakom ze świata kultury, polityki i wojska. Lech Wałęsa, Aleksander Kwaśniewski, Lech Kaczyński, Bronisław Komorowski oraz Andrzej Duda honorowali najwyższym odznaczeniem osoby walczące o wolną Polskę oraz wybitne postacie historyczne. Prezydent Andrzej Duda w ciągu swoich dwóch kadencji nadał najwięcej orderów – 108. Jednym z ostatnich kawalerów jest Andrzej Poczobut, dziennikarz uwolniony z białoruskiej kolonii karnej.
Wszystkie strony czekają teraz na ostateczny ruch Pałacu Prezydenckiego, który – zgodnie z deklaracjami – ma nastąpić "w odpowiednim czasie".
