W upublicznionym we wtorek liście komisarz zaznaczył, że w poprzedniej korespondencji z władzami polskimi uznał istniejące wyzwania wywołane przez instrumentalizację imigracji i destabilizujące działania władz białoruskich. Jednak – jak dodał – podkreślał również w tych listach, że "uproszczone powroty" przez granicę na Białoruś, bez indywidualnej oceny przypadku każdej osoby, "tworzą ryzyko naruszenia praw chronionych przez Europejską Konwencję Praw Człowieka".
Unia Europejska "zaniepokojona doniesieniami" o SG
"Jestem zaniepokojony doniesieniami, że władze polskie stosują przepisy, z których wynika, że prawo do azylu jest zawieszone w każdym wypadku, gdy Straż Graniczna uważa, że dana osoba przekroczyła w sposób nieuregulowany granicę polsko-białoruską" – napisał komisarz RE.
W liście, który nosi datę 1 kwietnia, komisarz odniósł się do deportacji grupy obywateli afgańskich z Polski do Afganistanu. Jak napisał, osobom tym "nie zapewniono możliwości złożenia wniosków o azyl". Komisarz nie podał daty, kiedy to nastąpiło. Zauważył, że przynajmniej niektóre z tych osób nie zostały zatrzymane na granicy polsko-białoruskiej, a wyraziły chęć złożenia wniosku o azyl w innym miejscu w kraju.
Naruszenie imigracyjnej gwarancji proceduralnej przez Polskę?
Komisarz przypomniał też, że w listopadzie 2025 roku unijna agencja Frontex anulowała lot czarterowy planowany dla obywateli Pakistanu, którzy mieli być wydaleni z Polski. Nastąpiło to – jak dodał – w wyniku obaw, że "Polska naruszyła gwarancje proceduralne, zakazujące odesłania bez indywidualnej oceny ryzyka prześladowań w kraju pochodzenia". O'Flaherty przypomniał w tym kontekście, że Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekał, iż zakaz odsyłania do kraju wynikający z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka nakłada na państwa obowiązek starannej i indywidualnej oceny, co zagraża danej osobie w kraju, do którego będzie odesłana. Artykuł 3. Europejskiej Konwencji Praw Człowieka mówi o zakazie tortur i nieludzkiego bądź poniżającego traktowania.
Przedstawiciel RE wyraził zaniepokojenie tym, że – jak ocenił – prawo i praktyka związane z zaskarżeniami decyzji o deportacji "mogą być niezgodne" z wymogami, o których mówi artykuł 13. konwencji. Gwarantuje on prawo do skutecznego środka odwoławczego.
ETPCz orzekał, że odwołania w związku z każdą skargą, gdzie mowa jest o poważnych obawach zaistnienia ryzyka pogwałcenia artykułu 3., "mają automatyczny skutek w postaci zawieszenia" (decyzji o deportacji- PAP). "Jak rozumiem, obecne ramy prawne w Polsce nie spełniają tego wymogu" – uznał komisarz.
Unia Europejska "gotowa do dialogu z władzami Polski"
Wyraził też przekonanie, że choć istnieje możliwość zwracania się do sądów o zawieszenie deportacji, to według doniesień jest to niekiedy utrudniane przez opóźnienia, czy na przykład niedosłanie przez Straż Graniczną akt sprawy. Z tego powodu sądy nie mogą podjąć decyzji na czas – dodał O'Flaherty.
Wyraził nadzieję na otrzymanie informacji na temat odpowiednich działań, podjętych przez władze polskie w celu zapewnienia zgodności z Europejską Konwencją Praw Człowieka w zakresie zarządzania imigracją. Zapewnił, że jest gotów do dalszego dialogu z władzami Polski na ten temat.
Ograniczenie prawa do złożenia wniosku o azyl
Zgodnie z opublikowanym w Dzienniku Ustaw rozporządzeniem Rady Ministrów, czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Białorusią zostało przedłużone od 22 marca 2026 r. na kolejne 60 dni. Wcześniej, 13 marca, Sejm przyjął wniosek rządu i zgodził się na dalsze czasowe zawieszenie.
Zdaniem rządu przyczyny wprowadzenia ograniczenia prawa nie ustały, nadal dochodzi do instrumentalizacji migracji, a podejmowane w jej ramach działania stanowią poważne i rzeczywiste zagrożenie m.in. dla bezpieczeństwa państwa.
Rozporządzenie w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Białorusią weszło w życie 27 marca 2025 r. Zgodnie z prawem ograniczenie obowiązuje przez 60 dni, ale za zgodą Sejmu na wniosek Rady Ministrów może być przedłużane.
