Bohater powieści Andrzeja Horubały "Umoczeni". Tak miano wołać na Marcina, w którym się rozpoznaję. Tyle że na mnie w realu nikt tak nie
mówił.
Nie, Andrzej Horubała miał prawo coś takiego napisać, choć ja bym tego nie zrobił. Ale rozumiem, że człowiek musi wyrzucić z siebie takie rzeczy.
To u mnie odwrotnie (śmiech). Jeżeli zaangażowanie, żarliwość w przywiązaniu do idei, systemu wartości jest aberracją, to tak, jestem szaleńcem.
I jak tłumaczyła jedna z autorek, argumentem, żeby mnie wyrzucić z telewizji, było to, że użyłem na wizji sformułowania "szczęść Boże".
W ogóle nie jestem dziennikarzem, jestem kontrabasistą.
Ale staram się, by każdy mógł wypowiedzieć to, z czym przyszedł do programu. Zresztą dla mnie najciekawsze są dyskusje z ludźmi, którzy reprezentują kompletnie inny niż ja system
wartości. Dyskusja z prof. Janem Hartmanem jest przeżyciem fenomenalnym. Uwielbiam takie rozmowy. A jeśli chodzi o stronniczość, tendencyjność, agresywność...
Tak słyszałem. Te zarzuty biorą się stąd, że nie ukrywam swoich poglądów. Ale, co charakterystyczne, kiedy swoich poglądów nie ukrywają dziennikarze lewicowo-liberalni wzywający na
przykład do rozprawy z PiS-em, to oni nie są stronniczy ani, broń Boże, partyjni.
Najczęściej z polityków zapraszałem bodajże Romana Giertycha i Jarosława Gowina. Często bywał Zbigniew Ziobro, no ale on ciągle budził emocje, jak miałem go nie zapraszać?
Kiedyś bardzo zdenerwowana wyszła Wanda Nowicka, ale chyba się nie obraziła, bo potem znowu przyszła. Jest za to grupa ludzi, która odmawia. Pół roku zapraszaliśmy minister Katarzynę Hall.
Zawsze miała inne zajęcia, pilny wyjazd, nawet w czwartek o 23.00. Ostatnio bardzo miło z nami rozmawiał Sergiusz Kowalski, ale stwierdził, że nie interesuje go temat programu.
Mam umowę do końca 2009 r. Czasy są na tyle ciekawe, że tematów do rozmów nam nie zabraknie. Myślę skądinąd, że coraz częściej będziemy poruszali tematy społeczne. Zduńska Wola,
Przasnysz - to jest Polska, z której dostaję masę listów.
Zdecydowanie u Wildsteina. Tam się czuło zaufanie, to jest facet, od którego kupiłbym używany samochód, i to ma znaczenie, buduje komfort pracy.
Częściej niż władze przerażony jest średni szczebel w TVP. Ostatnio zrobiliśmy program, w którym wypowiadali się ks. Isakowicz-Zaleski, Sławomir Cenckiewicz, Grzegorz Braun, Jerzy Robert
Nowak. To dla wielu ludzi na Woronicza był zestaw nie do wytrzymania.
Ale mówiliśmy o ludziach, którym uniwersytety odmówiły wynajęcia sal na spotkania. Ujmuję się za słabszymi - popatrz, co za wrażliwość, co tu chcesz równoważyć? Dziennikarz powinien
stawać po stronie wykluczonych, nie?
Przecież ja ich ciągle zapraszam!
Skądże znowu, już mówiłem, że jestem bardzo ciekaw ludzi, z którymi się nie zgadzam.
Dla mnie to była sytuacja zerojedynkowa. To był czas, kiedy Kwaśniewski był prezydentem, a Cimoszewicz premierem, i pojawiła się realna szansa odsunięcia ich od władzy. A wtedy wszystkie
ręce na pokład i trzeba się zaangażować, tym bardziej że powiewał nad tym sztandar drogiej mi "Solidarności". Nie opowiadałem się po stronie żadnej partii, tylko
idei.
No tak, mieszkaliśmy w dwóch pokojach z kuchnią, a było nas dziewięcioro rodzeństwa. Mateusz przez jakiś czas spał na polówce, później wynegocjował z rodzicami rozkładanie deski
kreślarskiej na stole, więc miał duże, samodzielne spanie.
Ja miałem dół łóżka piętrowego.
Rano kolejki do łazienki, żeby przed szkołą się umyć. Efekt jest taki, że dzisiaj wszyscy mamy albo duże mieszkania, albo własne domy, co poniektórzy i po dwa. Dajemy sobie radę.
Pytano, czy zakładamy w domu drużynę piłkarską. To pokazuje stan społecznej świadomości w PRL, czyli w kraju, w którym aborcja była środkiem antykoncepcyjnym. Po latach mama wspominała,
że kiedy poszła w trzeciej lub czwartej ciąży do lekarza, to pierwsze pytanie było: "To co, usuwamy?". W tym nie było nic niezwykłego, raczej jak pytanie, czy rwiemy tego
zepsutego zęba.
My odróżnialiśmy się również tym, że tata był etatowym architektem i konserwatorem dzieł sztuki w - nie bójmy się tego słowa - kurii diecezjalnej, co było w owym czasie decyzją
podwyższonego ryzyka.
Do mamy przyjechała nawet z kamerą Bożena Walter i spytała: "Jak pani sobie daje radę z tą dziewiątką?". Na co mama szczerze odpowiedziała: "Nie daję sobie
rady". Dla niej też to był cud Boski i skrzypce.
W rezultacie czwórka z nas muzykuje regularnie. Nie liczę oczywiście naszych dzieci.
Kilka razy do roku gram na estradzie albo z braćmi, albo przy innych okazjach.
Na początku lat 70. to był też wybór kulturowy. Liceum plastyczne to były dłuższe włosy, artystyczna atmosfera, większy luz. To była przepustka do trochę innego świata.
Poproszę o drugi zestaw pytań (śmiech). Skończyłem ceramikę artystyczną i mogę z całą świadomością powiedzieć, że to nie święci garnki lepią.
Oczywiście, że ulepiłbym na kawalecie...
Na kole garncarskim. Umiem też odlać formę gipsową, a na praktykach uczniowskich byłem w wielkich państwowych zakładach ceramicznych w Jaworzynie Śląskiej i w Lubianej. Jako 17-latek
poznałem, co to znaczy przedsiębiorstwo państwowe ze swoimi nonsensami, działem kadr i koloniami zakładowymi.
Mieliśmy swoje atrakcje: ministranturę, podglądanie pielgrzymów pod Jasną Górą.
Mieszkaliśmy na piętrze, widzieliśmy dokładnie kościół św. Barbary, cudowne źródełko i tłumy pielgrzymów.
(śmiech) Zarówno podglądanie pielgrzymek, jak i ślubów było zajęciem dość niewinnym.
Rok później zrobiłem w przyspieszonym tempie dyplom w szkole muzycznej. Miałem piękny koncert jako solista na kontrabasie z towarzyszeniem orkiestry symfonicznej. Miałem długie włosy,
grzywkę i wąsy.
Bo jak się zaczyna, mając 16 lat, to wielu instrumentów nie można już wybrać. Na skrzypcach czy na fortepianie dzieciaki zaczynają, jak mają pięć, sześć lat.
Wylądowałem w zespole Piotrka Prońko, brata Krysi, który wynajmował się do różnych występów, imprez, show. I stamtąd po kilku miesiącach trafiłem jako zapasowy po Klenczonie do
Czerwonych Gitar. A ponieważ byłem młody, a oni chcieli odświeżyć nieco zespół, to grałem z nimi przez jakieś cztery lata.
Byłem w rozkroku. Z jednej strony słuchałem Jaco Pastoriusa, były pierwsze płyty Weather Report, elektryczny Miles Davis, a przy tym Czerwone Gitary... Ta konfrontacja marzeń o ambitnym jazzie
z życiem wiele mi jednak dała. Miałem świadomość, że dzięki Czerwonym Gitarom uczę się porządnego rzemiosła, tego, że scena ma swoje wymagania. To była szkoła prawdziwego
profesjonalizmu. Pamiętam kameralne koncerty na pięć tysięcy osób w temperaturze plus dziewięć stopni w Kujbyszewie, Togliatti czy Rostowie nad Donem. I trzeba było ładnie wyglądać, równo
zacząć, a potem zapierniczać głośno i rytmicznie. Duży szacun dla chłopaków.
Pan w polskim konsulacie w Lipsku witał nas: "Drodzy Czerwoni... - i tu się zaciął - Gitarzy!" Kapitalnie było na Kubie.
To mity.
(śmiech) Przecież mówiłem, że to mity.
Jointy palili wszyscy.
Wykluczone.
Nie, choć niedawno odprowadziliśmy na cmentarz kolegę, który nie umiał sobie z tym poradzić.
Na Florydzie. Zjechaliśmy całe Stany Zjednoczone od Nowego Jorku przez Kanadę, Toronto i Vancouver, potem El Paso, New Mexico. A na końcu była Kalifornia, mekka światowej rozpusty...
Wyjeżdżając z San Francisco do Los Angeles, wiedziałem, że to się nie może dobrze skończyć. Ale z drugiej strony te dwa miesiące w Ameryce to było coś kapitalnego. Każdemu młodemu
chłopakowi polecam. No, może oprócz własnego syna. Franka będę przestrzegał (śmiech).
Koncerty ze strony polskiej organizował w Pagarcie dżentelmen w stu procentach "służbowy", ale i tam spotykaliśmy nie mniej szemrane postacie, dziwnych dekowników z PRL,
którzy pod płaszczykami firm artystycznych realizowali kompletnie nieartystyczne interesy. Ale dla mnie wtedy to byli fajni, rozrywkowi kolesie, oczywiście do czasu, dopóki nie oszukali nas na
kasie.
Tak. Ciągle go mało.
Odkąd pojawiły się na świecie dzieci, nie mam tego problemu. Kiedy odkrywasz radość odpowiedzialnego życia, to jest to na tyle zobowiązujące, że zaczynasz się pilnować. Alkohol piję
tylko towarzysko. Oczywiście trzeba się pilnować, nie tylko z alkoholem, ale i z radością spotykania pięknych kobiet, lecz życie polega na zmaganiu się ze sobą. To tak jak moje permanentne
kłopoty ze szlugami. Potrafię nie palić dwa tygodnie albo i trzy, cztery miesiące, a potem znowu stres, papieros...
Najpierw dostawałem odroczenia lekarskie. Choroba psychiczna, karta w poradni zdrowia psychicznego...
Brat wymigał się z armii na żółte papiery, więc ja, zanim dostałem wezwanie, już zdążyłem założyć sobie kartę w poradni. Ale to działało do pewnego momentu, bo kiedy okazało się,
że gram w Czerwonych Gitarach, to sprytny major na komisji przekonywał mnie: "Panie Pospieszalski, pan będzie w wojsku robił to samo co w cywilu", i obiecywał mi orkiestrę
wojskową. Słowa nie dotrzymał, bo już w stanie wojennym dostałem bilet do Sochaczewa, do wojsk lotniczych.
Musiałem się położyć w szpitalu ze zdrowym wyrostkiem, co dało mi odroczenie na pół roku. A ja w międzyczasie odświeżyłem historię choroby psychicznej, która mi się po tym
nieszczęsnym wyrostku odnowiła i zaatakowała z takim nasileniem, że miałem nawet nocne moczenie.
Lekarka nienawidziła Jaruzelskiego i uznawała za swój obywatelski obowiązek zrobić mu na złość. Wypisała mi więc taką kartę, że do dziś boję się przeczytać, co ona mi tam
znalazła.
Końcówka lat 80., beznadzieja po stanie wojennym była jednocześnie kapitalnym czasem w muzyce. Granie z tak inteligentnym i myślącym facetem jak Wojtek Waglewski było rzeczywiście absolutnie
komfortową sytuacją i dawało poczucie sensu.
Nowa ekipa, która w 1993 r. przyszła do telewizji za Walendziaka, Maciek Chmiel i Andrzej Horubała, chciała, by w debiutach w Opolu pojawiła się Justyna Steczkowska. Muzykę dla niej napisał
mój brat Mateusz, Wojtek Waglewski - tekst, a ja grałem. Siłą rzeczy dużo gadaliśmy z Andrzejem Horubałą, któremu wygadałem się, że przeczytałem jakiś tekst Cezarego Michalskiego w
"Arcanach". To nazwisko okazało się tak magiczne, że otworzyło mi drzwi do spotkania z pampersami (śmiech). Oni wtedy układali nową ramówkę "Jedynki" i
szukali pomysłu na program, w którym byłyby akcenty związane z tożsamością i kulturą źródłową, a ponieważ myśmy z Wojtkiem Waglewskim i braćmi przeżywali okres fascynacji polską
muzyką ludową, to postanowili mnie w tym wypróbować.
Jeździliśmy do jakichś osiemdziesięcioletnich cymbalistów, którzy grali jeszcze jak w XIX w., bo nauczyli się grać, zanim w ich wiosce pojawił się prąd i radio. Oni tego nie ściągnęli z
YouTube’a. Odkrywaliśmy fujary starego Józefa Brody, pierwsze nagrania Jaśka Karpiela-Bułecki i to wszystko na wiele lat przed modą na góralszczyznę. To był prawdziwy odjazd.
Może dlatego, że my na przekór opinii, że polska prowincja to furmanka, walonki, kartofel i w ogóle cuchnący kapustą obciach, staraliśmy się odnaleźć w tym autentyzm i pasję. Myśmy tych
ludzi strasznie szanowali, w tym, co oni opowiadali, była jakaś magia, tajemnica, metafizyka. To były gusła. Władek Pogoda radził nam, jak zabezpieczyć się przed konkurencyjną kapelą,
która może odebrać ci robotę na wsi, wchodząc do izby, kiedy ty grasz, i tak spojrzeć na twoje skrzypce, że ci popękają.
Trzeba w Niedzielę Palmową zerwać pierwszą trawę z pola, zmieszać z kredą z Trzech Króli i tą mazią narysować u spodu skrzypek krzyżyk i wtedy nic nie zaszkodzi, nawet struna ci nie
pęknie. On to mówił zupełnie serio i myśmy tego zupełnie serio słuchali, bez pogardy i poklepywania po ramieniu. Chłonęliśmy te niepasujące do Europy opowieści. Dopiero później
czytałem Myśliwskiego i oglądałem filmy Kolskiego. To stamtąd brało się moje poczucie dumy, że jestem Polakiem, że jestem taki jak oni.
Najśmieszniejsze jest, że pierwszy facetem, który odkrył niebezpieczeństwo takich opowieści i takiego języka, był ludowiec Ryszard Miazek z PSL, który wywalał nas do spółki z młodym
konserwatystą Tomkiem Siemoniakiem, dziś wiceministrem w rządzie Donalda Tuska. Ten paradoks był zabójczo śmieszny - "Swojskie klimaty" usuwali z telewizji konserwatysta z
chłopem.
Trochę się gubiłem, ale główną naukę pojąłem. Dowiedziałem się, że jesteśmy implantem, obcym ciałem, które trzeba przeczekać, wyrwać, a potem wszystko wróci do normy i nie będzie
śladu. I to działa, i to jest najcudowniejsze (śmiech).
Jestem tradycyjnym, parafialnym katolikiem, bez jakiejś specjalnej, pogłębionej formacji realizowanej w neokatechumenacie, Ruchu Światło - Życie czy Opus Dei. Z domu wynieśliśmy dobre
wychowanie religijne, nie tyle przez prawienie nam morałów, co przez przykład rodziców. I wyrastałem w tym.
To bardzo dobre określenie, pozostańmy przy nim. Poza tym był to czas pokoleniowego buntu, takiego dryfowania z falą, które było bardzo wygodne. Dopiero z wiekiem doceniasz wartość
instytucji, jaką jest Kościół. Weź też pod uwagę, że my mieliśmy niewiarygodne szczęście przeżyć pontyfikat Jana Pawła II i po tym nic nie może być tak samo. Przerażę cię - chodzę
do kościoła częściej niż raz w tygodniu. Nie wiem, jak ja sobie z tym poradzę.
Może to kryzys wieku średniego i samo mi przejdzie? U nas na Natolinie znalazłem też grupę pań w wieku zdecydowanie pomaturalnym, zwanych powszechnie moherami, które w soboty śpiewają
godzinki. Dołączyłem do nich, ale w akcję zaangażowała się też organistka i zabiła cały ten charakter z manierą zaśpiewu, naturalnością, autentyzmem.
Raczej nie, ale moje środowisko to także moje ośmioro rodzeństwa, ich znajomi, współpracownicy i przyjaciele z "Warto rozmawiać". To całkiem pokaźne grono, które nie
pierzcha z przerażeniem, jeśli dziewczynie szukającej kluczy z torebki wypadnie różaniec. Mnie jest z tymi ludźmi dobrze, jestem dumnym i radosnym człowiekiem. Mogę powtórzyć za
Rymkiewiczem, że budzę się w nocy z wrzaskiem przerażenia, że mógłbym urodzić się Anglikiem albo Francuzem.
*Jan Pospieszalski, muzyk, dziennikarz, prowadzący program "Warto rozmawiać"
