Śledzę to bez emocji, to początek nowej karuzeli stanowisk i tyle. Platforma Obywatelska zafundowała ostatnio mediom publicznym, przede wszystkim Polskiemu Radiu,
finansowe tsunami, a skutkiem jest ich faktyczny paraliż. Za prezesury Krzysztofa Czabańskiego publiczne radio miało szansę stać się tym, czym być powinno. Takim rynkiem idei, na którym
każdy Polak może się rozpoznać, znaleźć swoje stanowisko. I tamto radio trochę w tym kierunku ewoluowało. Cokolwiek by mówić o rządach PiS, był to czas poważnego myślenia o mediach
publicznych, o jego finansowaniu i jego misji. Uważam media publiczne za niezbędne dla polskiej racji stanu, dla interesu państwowego. Bo co integruje kraj, co łączy Polaków, poza nimi?
Przecież nie gospodarka. One powinny się znajdować w kodeksie każdego polityka.
Ma, bo jest partią rządzącą i w jej rękach znajduje się klucz do ich lepszego finansowania, do poprawy ściągalności abonamentu. Za czasów PiS o to nie dbano, ale ludzie zaczęli się
trochę liczyć z silniejszym państwem, więc płacili, zwłaszcza przy niezłej koniunkturze gospodarczej. Teraz mamy stan bliski katastrofy.
To taki sam argument jak zamiar odebrania wszystkim prawa jazdy, bo ktoś spowodował wypadek samochodowy. Nie jest winą mediów publicznych, że politycy je upartyjniają. To wina samych
polityków. Za Czabańskiego był taki moment, gdy można było radio publiczne otworzyć.
Nie bać się różnorodności poglądów, starcia na antenie. Zrezygnować z manipulowania nimi.
Ostatecznie nie stworzono dobrego modelu, zgadzam się. Moment, w którym ktoś zostaje wybrany na prezesa, jest momentem, gdy może próbować się odciąć od tych, którzy go wybrali. Trochę
próbował czegoś takiego w TVP Bronisław Wildstein. W tym systemie jest to możliwe.
Więc PO miała możliwość, żeby to naprawić, a nie uderzać w całą instytucję.
Ja byłem niezależnym dyrektorem „Trójki”...
Przed Czabańskim opcja prawicowa nie miała wstępu do mediów publicznych. Na dokładkę coś, co nazywano opcją lewicową, można było opisywać jako lewicę nieprawdziwą, postkomunistyczną,
wywodzącą się jeszcze z PRL. Czabański starał się zapewnić prawicy równoprawną obecność w tych mediach. I to wprowadzanie, na przykład prawicowych publicystów, dziennikarzy, działo się
czyimś kosztem. Kosztem kogoś, kto się nazywa lewicą, a tak naprawdę może bardziej jest jakimś dziwnym układem interesów, personalnych związków. Więc walka o to była uwikłana od
początku w paradoks. Czy było w tym miejsce na autentyczną równowagę, na zdrowe reguły? Było i być może tej szansy do końca nie wykorzystano.
Ludzie prawicy uważają, że dążą do prawdy. I może mają nawet sporo racji. Ale konkluzja: Polską rządzi układ, pociąga za sobą brzemienne konsekwencje. Skoro tak, to ludzi układu trzeba
od mediów publicznych odsunąć, bo powinnością tych mediów jest właśnie głoszenie prawdy. W imię takiego przekonania być może przeciągnięto ten wóz w prawą stronę za daleko.
Nie umiem tego zmierzyć. Ale pamiętajmy: dla ludzi Kwiatkowskiego czy SLD-owskiego prezesa radia Siezieniewskiego kategoria prawdy nie była z kolei w ogóle istotna. Więc oni mogli się wydawać
bardziej elastyczni, ale przecież przy okazji zwalniali publiczne media z ważnej dziennikarskiej powinności, jaką jest dociekliwość. Na przykład w pokazywaniu tego, co za kulisami, afer,
patologii polityki. A równocześnie przecież oni też mieli kłopot z dopuszczaniem innych opcji na antenę – to nie jest tak, że wtedy przedstawiciele wszystkich sposobów myślenia
byli jednakowo obecni na Woronicza czy na Malczewskiego (siedziby telewizji i radia publicznego – red.). A za Czabańskiego widać było próbę uwolnienia się od myślenia partyjnego.
Jeśli na przykład zaproszono do prowadzenia audycji Ryszarda Bugaja, to przecież nie dlatego, że jest przedstawicielem prawicy.
Ale traktowano go jako przedstawiciela tej lewicy prawdziwej, nieuwikłanej w PRL. Ja w tym myśleniu się do końca nie odnajdywałem, choć je rozumiem. Siebie postrzegałem jako tego, który
zaprowadzi w radiu wolność. Otwartość na różne nurty myślenia, nie tylko politycznego. Uważałem, że Polska ma w sobie tyle społecznej energii, iż radio powinno się tą energią żywić
– jak pasożyt. No powiedzmy, że powinno żyć z tą energią w symbiozie. Nadal tak uważam.
Odbierano mnie prawdopodobnie jako przeszkodę w prostym zawłaszczeniu radia przez rodzący się, choć ostatecznie nieskonsumowany układ: PO – SLD. To Sojusz miał dostać radio.
Człowiek przywiązany do wolności do takiej układanki nie pasował.
To ciekawa koalicja – przeciw Platformie. Ale przecież premier Tusk sam sobie zaserwował to danie. Podobno twierdzi, że go to nie interesuje, że partia, która ma telewizję, przegrywa
wybory. A to nie jest stuprocentowa prawda. Rząd Buzka przegrał, bo nie miał telewizji i padł ofiarą okrutnej negatywnej kampanii TVP Kwiatkowskiego. Zapewne można stracić władzę,
posiadając TVP. Ale jeszcze łatwiej można władzę stracić bez niej. Rozpatruję to jako błąd w sztuce, ale niepokoi mnie, że teraz PO będzie jeszcze bardziej zainteresowana osłabieniem
publicznych mediów.
Estetyka porozumienia LPR z PO i porozumienia PiS z SLD wydaje mi się porównywalna. W każdym z tych przypadków chodzi o doraźny interes.
Ale ja naprawdę odczuwam po swojej przygodzie ogromny dystans do mediów publicznych. Nie chciałbym tam chyba więcej pracować, bo mają w sobie gen samozagłady. Z tego punktu widzenia, gdy
czytam listę nowych członków rady nadzorczej, nie odczuwam emocji. Czy ktoś złamał zasady? A może nigdy ich nie było. PiS, PO, Samoobrona, Unia Wolności, SLD, ludowcy – wszyscy je
naruszali. Może szansa na nowe zasady była w roku 1993, kiedy Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji wybrała ponad partyjnymi podziałami Wiesława Walendziaka. A potem były już tylko krótkie
momenty odwilży, na przykład za Jana Dworaka, kiedy w TVP było trochę więcej równowagi.
Oczywiście, bo nawet skład rad nadzorczych ma mniejsze znaczenie niż poczucie niezależności prezesa, jego osobowość, jego decyzje. Dlatego wspomniałem też o Bronisławie Wildsteinie. Zawsze
mówiłem o nim: jest niezależny.
No więc dobrze, widzę, jak polska polityka zdziadziała czy spsiała. Jak stała się domeną korporacji ludzi nazywanych politykami. W tym sensie to zdarzenie jest trochę symboliczne, partie
przestają się między sobą różnić, ich role są tyleż przewidywalne, ile zamienne. Możemy w tej chwili iść do Sejmu i pan będzie udawał przedstawiciela jednej partii, ja drugiej, zrobimy
to całkiem udatnie. A potem się wymienimy. Ale jeśli pan nie widzi sensownej myśli stojącej za nową medialną koalicją, to ja nie widziałem jej też w medialnej ustawie Platformy. Co nam
proponowano przez ostatnie półtora roku? Likwidację abonamentu i wyłanianie władz telewizji przez stowarzyszenia twórcze czy uniwersytety.
Jeśli Platforma chciała je naprawdę odpolitycznić, wystarczyło, aby wybrała odpowiednich ludzi. Komplikowanie procedur, tworzenie wielu szczebli jest drogą donikąd. Dlaczego te
stowarzyszenia, a nie inne? W jakich proporcjach miałyby zgłaszać kandydatów? Potrzebna jest dobra decyzja, a nie sto dyskusji, jak podejmować decyzję. Byłoby tak samo, tylko z większą dozą
picu.
Nie, to by było przedstawienie. Politycy powiedzieliby: zobaczcie, jaki sobie nałożyliśmy kaganiec. A pod tym kagańcem odbywałyby się te same manipulacje.
Myślę, że paradoksalnie w jego przypadku również z doktryny. Premier Tusk przestał być stuprocentowym liberałem, ale wierzy, że prywatne jest lepsze od państwowego. Że rynek sam załatwi
wszystkie potrzeby Polaków, łącznie z kulturalnymi. Pewną rolę dogrywa też interes: media prywatne mogą obsługiwać interesy PO może nawet lepiej niż publiczne. Ale przecież, gdyby się
uparł, zapewniłby sobie mocną kontrolę nad publicznymi, nie tracąc sympatii prywatnych. On w to wierzy, a ja się z nim w tej sprawie nie zgadzam.
Ja też w to wierzę, ale moja reforma radia, dziś instytucji bardzo biednej, polegałaby na czymś zupełnie innym niż to, co wynika z wypowiedzi Tuska.
Na zmianie zasad wewnętrznego awansu. I na zajęciu się serio informacją. Za dużo tam informacji politycznej. Za mało próby docierania do zjawisk, które nie są opisywane nigdzie. Ani w
mediach publicznych, ani w TVN. Chciałbym na przykład usłyszeć w radiu dobry reportaż z mistrzostw siatkówki kobiet i mężczyzn ze Starych Jabłonek.
A widzi pan. Do tej miejscowości, w której mieszka może tysiąc osób, przyjeżdżają najlepsi siatkarze z całego świata – jak do Moskwy czy Berlina. Jeden człowiek, Andrzej
Dowgiałło, doprowadził do tego, że w tamtejszym sklepiku pojawiają się Włosi i Brazylijczycy, próbując robić zakupy w swoich językach. Ten pan jest właścicielem hotelu Anders i to on
zorganizował te rozgrywki. Ale media tego nie opisują, z nim nikt nie rozmawia. Tam wybudowano stadion na cztery i pół tysiąca osób. A czy ktoś pokazał, jak pierwszego sierpnia o godzinie 17
tysiące młodych ludzi śpiewało polski hymn na Przystanku Woodstock? Albo zlot harleyowców w Częstochowie, tam przecież było 20 tysięcy ludzi. To jest Polska! Informacja powinna iść nie z
góry w dół, ale także, a może przede wszystkim, z dołu w górę. A media obsługują korporację polityków. Do ludzi dziennikarze idą tylko wtedy, jak ktoś kogoś okradnie albo przydarzy
się katastrofa.
Uważam, że odwrót ludzi od informacji wynika właśnie z braku takiego przesłania. Odkąd wyrzucono mnie z „Trójki”, robię własne internetowe Radio Wnet. I mogę żyć tym
bardziej pozytywnym światem. Zresztą nie zawsze pozytywnym – po prostu innym, oddalonym czasem 300, a czasem 30 kilometrów od Warszawy. Niech pan sobie wyobrazi kobietę z Mławy, która
opiekuje się trzydziestoletnią córką Kasią – z porażeniem mózgowym, cukrzycą i padaczką. Utrzymywał ją mąż, murarz, który nie pił i kupił nawet mieszkanie. Ale umarł, a ona
została z zasiłkiem 205 złotych miesięcznie. Sprzedała meble i jest zdesperowana. Prosi kancelarię premiera o specjalną emeryturę – cisza. Idzie do księdza, a on nie da jej z tacy,
bo musiałby uzyskać zgodę przełożonych. Idzie do burmistrza, a on ją goni. Idzie do pomocy społecznej, a oni nie mogą jej dać, bo ma własnościowe mieszkanie. Została sama, a powinny jej
towarzyszyć media.
Ale to nie chodzi o reportaż. Ja pójdę w jej sprawie na konferencję prasową, spytać premiera, czy jej pomoże. Warto może czasem stawiać i takie pytania, a nie tylko te ze znanymi
odpowiedziami.
Tak, i to też jest radio publiczne. Ludzie, którzy zaludniają klasyczne media publiczne, są bardzo specyficzni. Nastawieni na to, żeby się zakokonić.
No tak, nie wychylić – ani w stronę Czabańskiego, ani Wijasa, ani Siezieniewskiego, ani kogokolwiek innego. Dziennikarz to jest ktoś, kto się przynajmniej czasem naraża. Bo Polska to
jest kraj, w którym czasem ktoś kogoś oszukuje, giną policjanci, tymczasem dziennikarz mediów publicznych jest zainteresowany trwaniem, a nie wyjaśnianiem takich historii. Jak wyjaśnia, to
już się za kimś opowiada, więc po co? Takie radia jak moje mają to zmienić. A żeby to zrobić, muszę znaleźć takich dziennikarzy, którzy choćby interesują się światem, bo z tym też
jest problem.
Biurokratyczne zasady, absurdalne przepisy, które powodowały, że najprostsza rzecz, jak wypłacenie komuś wynagrodzenia, wymagała nieustannego balansowania na linie. Można się albo do tego
systemu dostosować, schować się, uznać, że wszystko jest niemożliwe. Albo się narazić. Gdyby politycy dobrze życzyli publicznym mediom, próbowaliby te absurdalne ograniczenia zmienić. Ale
z korporacją polityków jest coraz większy problem. Albo ta absurdalna narośl zostanie strząśnięta, albo czeka nas katastrofa,
Nie wiem jaka. Na razie to ja się zajmuję Radiem Wnet. Ono dziś nadaje przez godzinę dziennie. A ja wierzę, że stanie się potęgą.
Tak, i sądzę, że klasyczne media nie mają na dłuższą metę szans. Zwłaszcza telewizje, poza takimi szczególnymi usługami jak transmisje sportowe. To internet jest przestrzenią
przyszłości. To on będzie piątą władzą, bo na razie jest wolny, co umożliwia realną kontrolę nad władzą.
Ja w swoim radiu mogę mieć kilka tysięcy wolontariuszy, którzy dostarczą mi informacje.
Ten rynek będzie się szybko zmieniał, profesjonalizował. Mam takie przekonanie, że trwa na świecie bitwa między oligarchami a demokratami. I w Nowym Jorku, i w Warszawie demokraci wybierają
generalnie internet. Oligarchowie bronią zawłaszczonych przez siebie mediów. Więcej ludzi jest na świecie demokratami, więc internet będzie coraz większą siłą. To taka nowa egzekucja praw,
jak w XVI wieku.
Trudno mi odpowiedzieć, że na pewno.
Bo jak mnie pan spyta, czy w dzisiejszej Polsce są do takiej reformy, a właściwie rewolucji, odpowiednie warunki, odpowiem: raczej nie ma. z
*Krzysztof Skowroński, dziennikarz radiowy, prasowy i telewizyjny, w latach 2006 – 2009 był szefem radiowej „Trójki”. Tworzy internetowe Radio Wnet
