Mocne słowa prawnika: Polacy przez wieki byli uchodźcami, rząd powinien przestać szczuć na uchodźców

W sobotę przypada obchodzony 20 czerwca Światowy Dzień Uchodźcy. W ocenie prof. dr. hab. Witolda Klausa z Instytutu Nauk Prawnych PAN, ta data powinna przypominać nam – Polkom i Polakom – o tym, że przez wieki to my byliśmy uchodźcami i uchodźczyniami, a osoby walczące o wolność i niepodległość po kolejnych powstaniach i konfliktach zbrojnych musiały uciekać z Polski.

Ekspert: Polska historia to historia uchodźstwa

Polska historia to historia uchodźstwa, jak sobie przypomnimy, w całym XIX wieku, po kolejnych powstaniach osoby walczące o niepodległość musiały wyjeżdżać z Polski. Później wiek XX i wojny światowe, a następnie okres PRL-u to są wszystko czasy, kiedy Polacy byli uchodźcami i uchodźczyniami. Dlatego Światowy Dzień Uchodźcy to także moment, w którym powinniśmy sobie przypomnieć własną historię i to, że to my byliśmy goszczeni i przyjmowani przez inne narody na świecie – mówił Klaus.

W ocenie eksperta obchody dnia uchodźcy to również czas, kiedy powinniśmy pomyśleć o tym, jakie mamy szczęście, że obecnie nie my musimy uciekać, ale możemy być państwem, które przyjmuje osoby uciekające.

To moment refleksji nad tym, że przyszło nam żyć w szczęśliwych czasach, ale to, że mamy czasy szczęśliwe nie zdejmuje z nas obowiązku pomocy osobom, które znalazły się w sytuacji trudnej – ocenił.

Ekspert: Przykre, że politycy boją się wspierać uchodźców

Zwrócił uwagę na to, że przykre jest to, że uchodźstwo stało się gorącym tematem politycznym, gdzie politycy "boją się powiedzieć cokolwiek wspierającego osoby uchodźcze, żeby nie spotkać się z negatywnymi komentarzami z prawej strony sceny politycznej".

Zbudowaliśmy naszą tożsamość na wartościach chrześcijańskich i wartościach, w których dużą rolę odgrywają prawa człowieka. I to, że teraz odwracamy się do tych wartości plecami, jest wielką tragedią nie tylko dla osób uchodźczych, którym odmawiamy wsparcia i człowieczeństwa, ale też dla nas samych, jeśli chodzi o naszą tożsamość – powiedział.

Ekspert: Rząd powinien przestać szczuć na uchodźców

Na pytanie o to, czy Światowy Dzień Uchodźcy powinien być również okazją do zastanowienia się nad regulacjami dotyczącymi migracji, w tym nad kwestią konieczności dalszego przedłużania czasowego zawieszenia prawa do ochrony międzynarodowej, odpowiedział, że "rząd powinien przede wszystkim trzymać się regulacji międzynarodowych i spełniać zobowiązania międzynarodowe, które Polska na siebie przyjęła, a które wynikają z jednej strony z konwencji o statusie uchodźcy, a z drugiej strony zobowiązań, które wynikają z dokumentów dotyczących ochrony praw człowieka, w tym Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, czy Karty Praw Podstawowych UE".

Innymi słowy rząd powinien przestać się bać, przestać szczuć na uchodźców, co robi cały czas – w twardszej, bądź bardziej miękkiej formie – i zacząć wypełniać zobowiązania, które nasze państwo samo na siebie przyjęło – podkreślił.

W ocenie eksperta rząd – z uwagi na stabilizację sytuacji na granicy polsko-białoruskiej – powinien odejść od czasowego zakazu zawieszenia możliwości składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Należy zacząć jednak od tego, że tego zawieszenia nie powinno się w ogóle wprowadzać, bo jest to złamanie wszystkich zobowiązań, które Polskę wiążą. Natomiast, jeżeli rząd przyznaje obecnie, że problem jest rozwiązany, to dodatkowo nie ma żadnego uzasadnienia utrzymywania tych przepisów. One powinny natychmiast zostać zniesione – ocenił Klaus.

Rozporządzenie w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Białorusią weszło w życie 27 marca 2025 r. Zgodnie z prawem ograniczenie obowiązuje przez 60 dni, ale za zgodą Sejmu na wniosek Rady Ministrów może być przedłużane, co do tej pory stało się już sześciokrotnie. Ostatnim razem Sejm na przedłużenie czasowego zawieszenia prawa do składania wniosków o azyl zgodził się w połowie maja.

W ocenie rządu przyczyny wprowadzenia ograniczenia prawa nie ustały, nadal dochodzi do instrumentalizacji migracji, a podejmowane w jej ramach działania stanowią poważne i rzeczywiste zagrożenie m.in. dla bezpieczeństwa państwa. Jednocześnie szef rządu informował w połowie maja, że w pierwszym kwartale tego roku nikomu nie udało się nielegalnie przekroczyć granicy między Polską a Białorusią. Zdaniem Donalda Tuska udało się to osiągnąć nie tylko dlatego, że zmalała presja na granicę polsko-białoruską, ale również dzięki modernizacji bariery granicznej i coraz lepszemu wyszkoleniu funkcjonariuszek i funkcjonariuszy SG.

Światowy Dzień Uchodźcy

Światowy Dzień Uchodźcy ustanowiło 4 grudnia 2000 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ. Pierwszy raz był obchodzony na całym świecie 20 czerwca 2001 r., aby uczcić 50. rocznicę konwencji z 1951 r. o statusie uchodźców. Przed rokiem 2001 przez niektóre kraje 20 czerwca był obchodzony jako Dzień Uchodźcy w Afryce.