rozwiń ›

Porządek bezpieczeństwa międzynarodowego przechodzi obecnie najgłębszą transformację od zakończenia zimnej wojny. Uformowanie się układu między Rosją, Chinami i Iranem stało się jednym z głównych wymiarów globalnej rywalizacji.

Pakt strategiczny Chiny-Rosja-Iran

Kulminacją tego procesu było podpisanie w styczniu przez Pekin, Moskwę i Teheran trójstronnego paktu strategicznego, którego strony dążą do ustanowienia nowego ładu wielobiegunowego w kontrze do porządku międzynarodowego promowanego przez USA i NATO. Pakt akcentuje poszanowanie suwerenności i odrzucenie "jednostronnego przymusu", co w praktyce oznacza solidarne odpieranie zachodniej krytyki w kwestiach dotyczących praw człowieka i standardów demokratycznych.

Reklama

Podpisanie trójstronnego paktu zbiegło się w czasie z groźbami działań militarnych wobec Iranu, formułowanymi przez prezydenta USA Donalda Trumpa. W praktyce jednak gotowość Moskwy i Pekinu do bezpośredniej obrony Teheranu pozostaje wątpliwa. Pokazały to wydarzenia z czerwca 2025 r., gdy USA i Izrael przez blisko dwa tygodnie atakowały cele w Iranie, ale ani Rosja, ani Chiny nie podjęły wówczas działań militarnych, ograniczając się do deklaracji i potępienia dyplomatycznego.

Choć pakt nie zawiera klauzuli wzajemnej obrony na wzór artykułu 5 NATO, tworzy ramy skoordynowanego działania – od kwestii nuklearnych i gospodarczych po współpracę dyplomatyczną i wojskową. Przykładem tej ostatniej są wspólne manewry morskie Iranu, Rosji i Chin na Oceanie Indyjskim i w Zatoce Omańskiej, które odbywają się regularnie od 2019 r.

Reklama

Iranowi sojusz daje polityczne wsparcie dwóch stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ, a dla Rosji jest sposobem na pokazanie, że – mimo wojny w Ukrainie – nie jest izolowana na arenie międzynarodowej.

Współpraca gospodarcza nie tylko w handlu

Współpraca gospodarcza Rosji, Chin, Iranu i Korei Płn. wyszła już daleko poza doraźną wymianę handlową. W 2023 r. wartość handlu między wszystkimi czterema krajami przekroczyła 255 mld dolarów, co oznacza wzrost o niemal 50 proc. w porównaniu ze stanem z 2021 r. Chiny stały się głównym odbiorcą surowców z Rosji i Iranu i kupują około 90 proc. irańskiej ropy oraz znaczną część rosyjskich dostaw, często po obniżonych cenach.

Równolegle państwa te rozwijają własne systemy płatności, łącząc rosyjskie SPFS i Mir z chińskimi CIPS i UnionPay oraz irańskim SHETAB. Coraz większa część rozliczeń między nimi odbywa się w juanach i rublach, co ogranicza zależność od dolara i systemu SWIFT.

Przyspieszenie wymiany technologii

Wojna w Ukrainie przyspieszyła wymianę technologii wojskowych między Rosją i jej sojusznikami. W poszukiwaniu amunicji i dronów Rosja zacieśniła współpracę z Iranem i Koreą Północną. Teheran dostarczył drony Shahed, produkowane w Rosji jako Gerań, oraz przekazał dokumentację do ich wytwarzania. Według analiz think tanku Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych (CSIS), w 2025 r. Rosja wystrzeliła ponad 44 tys. takich maszyn i ich wariantów – ponad czterokrotnie więcej niż w 2024 r. W zamian, według doniesień medialnych, Iran oczekuje dostaw myśliwców Su-35 i systemów obrony powietrznej S-400.

Korea Północna stała się istotnym dostawcą amunicji artyleryjskiej i pocisków balistycznych oraz wysłała personel wspierający rosyjski wysiłek wojenny. Chiny pełnią rolę zaplecza przemysłowego, dostarczając komponenty podwójnego zastosowania, w tym mikroczipy i obrabiarki wykorzystywane w produkcji zbrojeniowej.

Alternatywne szlaki handlowe

Państwa osi Pekin-Moskwa-Teheran rozwijają alternatywne szlaki handlowe, w tym korytarz łączący Rosję z Indiami przez Iran oraz projekty w ramach Inicjatywy Pasa i Szlaku, które wzmacniają powiązania gospodarcze między Chinami a krajami Eurazji. Celem jest tutaj ograniczenie zależności od tras kontrolowanych przez Zachód. W praktyce współpraca opiera się na wymianie rosyjskiej i irańskiej ropy oraz gazu na chińskie towary przemysłowe, maszyny i komponenty elektroniczne wykorzystywane w rosyjskim przemyśle, w tym zbrojeniowym.

Asymetria układu Chiny-Rosja-Iran

Mimo retoryki o "partnerstwie bez granic", układ Pekin–Moskwa-Teheran ma w dużej mierze charakter transakcyjny i jest wyraźnie asymetryczny. Najsilniejszym graczem pozostają Chiny, których gospodarka jest ponad pięć razy większa od rosyjskiej. Rosja, po utracie rynków europejskich, coraz bardziej uzależnia się od Pekinu jako odbiorcy surowców i dostawcy technologii.

Pekin działa jednak ostrożnie i stara się unikać wtórnych sankcji, które mogłyby zagrozić jego globalnym interesom. Wsparcie dla Rosji i Iranu jest więc dozowane – wystarczające, by utrzymać partnerów, ale nie na tyle duże, by doprowadzić do otwartej konfrontacji z Zachodem. Pokazała to powściągliwa reakcja Chin na ataki na Iran w czerwcu 2025 r.

Niespójność ideologiczna układu

Oś Pekin–Moskwa-Teheran nie jest spójnym blokiem ideologicznym, lecz pragmatycznym układem opartym na wspólnym sprzeciwie wobec Zachodu. W dłuższej perspektywie prowadzi to do osłabienia technologicznego Rosji, która zamiast rozwijać własne zaawansowane rozwiązania, koncentruje się na produkcji prostszego uzbrojenia i coraz silniej uzależnia się od chińskich komponentów. Jednocześnie rośnie pozycja Chin jako głównego ośrodka siły w tym układzie, a Rosja staje się młodszym partnerem, tracąc część swojej samodzielności gospodarczej. Dla społeczności międzynarodowej oznacza to wejście w okres trwałej rywalizacji, w której polityka, gospodarka i technologia wojskowa tworzą powiązany obszar rywalizacji.